Gender Stereotypes

ေယဘုုယ်အားျဖင့္ အမ်ဳိးသား (heterosexual men) အမ်ားစုုဟာ မိမိတိုု႔ရဲ႕ခ်စ္သူ၊ ရည္းစား၊ အိမ္ေထာင္ဖက္အပါအဝင္ လုုပ္ငန္းခြင္က လုုပ္ေဖာ္ကိုုင္ဘက္အဆံုုး မိမိတိုု႔ထက္ ဥာဏ္ရည္အားျဖင့္ (intellectual)၊ ပညာရပ္ပိုုင္းဆိုုင္ရာအားျဖင့္ (academic)၊ လုုပ္ႏိုုင္စြမ္းရည္ (capacity) အားျဖင့္ သာလြန္ျမင့္ျမတ္တယ္၊ ထက္ျမက္တယ္လိုု႔ယူဆတဲ့အမ်ဳိးသမီးေတြ (heterosexual women) ေတြအေပၚ သာမန္ထက္ပိုုျပီး ခ်ဳိးႏွိမ္ခ်င္စိတ္၊ အျမင္မၾကည္လင္စိတ္၊ ဖိႏွိပ္ထားခ်င္စိတ္၊ အားမကိုုးလိုုစိတ္၊ မနာလိုုစိတ္ ျဖစ္ေလ့ရွိၾကတယ္။ ေယာက်္ားအားလံုုးကိုု မေျပာပါဘူး။ ဒါေပမဲ့ အမ်ားစုုရဲ႕ မသိစိတ္မွာ အဲ့ဒီစိတ္မ်ဳိးဟာကိန္းေအာင္းေနတယ္လိုု႔ဆိုုတယ္။
ဒါဟာ ေၾကာက္ရြံ႔တာမ်ဳိးမဟုုတ္ဘဲ မခံခ်င္စိတ္၊ တြန္းလွန္ခ်င္စိတ္၊ တျခားဂ်န္ဒါ (gender) ေတြအေပၚ အႏိုုင္ယူစိုုးမိုုးခ်င္စိတ္လိုု႔ေျပာရင္ ပိုုမွန္မယ္။ ကမာၻအရပ္ရပ္က ဘယ္ေနရာပဲၾကည့္လိုုက္ၾကည့္လိုုက္ matriarchal (အမ်ဳိးသမီးကိုု ဗဟိုုျပဳတဲ့) လူမႈအသိုုင္းအဝိုုင္းထက္ patriarchal (အမ်ဳိးသားကိုု ဗဟိုုျပဳတဲ့) လူ႔အသိုုင္းအဝိုုင္းက ပိုုမ်ားတယ္။ အမ်ဳိးသားေတြဦးေဆာင္တဲ့၊ အမ်ဳိးသားေတြကိုုဦးစားေပးတဲ့၊ အမ်ဳိးသားေတြကိုုဗဟိုုျပဳတဲ့ အသိုုင္းအဝိုုင္း ပတ္ဝန္းက်င္ေတြကသာ အမ်ားဆံုုး အုုပ္စိုုးေနတာကိုု ေတြ႔ရမွာျဖစ္တယ္။
အမ်ဳိးသမီးေတြကိုု ေနရာမေပးလိုုတာ၊ တန္းတူသေဘာမထားလိုုတာ၊ အမ်ဳိးသားမ်ားနည္းတူ တန္းတူစြမ္းေဆာင္ႏိုုင္တယ္လိုု႔ မယံုုၾကည္တာ၊ အဆင့္တစ္ခု/ဘုုန္းတစ္ခုုနိမ့္ေနတယ္လုုိ႔ တစ္ထစ္ခ်ယူဆထားတာ၊ ယံုုၾကည္ကိုုးစားခ်င္စိတ္ မွီခိုုခ်င္စိတ္မရွိတာ စတဲ့အခ်က္ေတြဟာ patriarchy စနစ္ရဲ႕ အေျခခံေတြပဲျဖစ္တယ္။ ဒီအခ်က္ေတြက ဒီစနစ္ကိုုေထာက္ပံ့ေနျပီး ဒီစနစ္ကိုုက်င့္သံုုးေနသမွ် ဒီအခ်က္ေတြ ဆက္လက္တည္ရွိေနတာမိုု႔ သံသရာလည္ျပီး အျပန္အလွန္တည္မွီေနၾကတာျဖစ္တယ္။
အျမင္သာဆံုုးဥပမာတစ္ခုုေပးရရင္ အလုုပ္တစ္ခုုေလွ်ာက္ၾကတယ္ဆိုုပါစိုု႔။ “လုုပ္ငန္းသေဘာအရ အမ်ဳိးသားမ်ားကိုုသာ ဦးစားေပးစဥ္းစားမည္/ခန္႔မည္” ဆိုုတဲ့ ေၾကညာခ်က္မ်ဳိးဟာ “အမ်ဳိးသမီးမ်ားကိုုသာခန္႔သည္” ဆုုိတဲ့ေၾကညာခ်က္ထက္ အၾကိမ္ေရ၊ ရာခိုုင္နႈန္း ပိုုမ်ားေနတာကိုုေတြ႔ရမယ္။ ဒါမ်ဳိးကိုု gender disparities (က်ား-မ အခန္းက႑ျခားနားမႈေတြ) အလြန္အမင္းက်င့္သံုုးတဲ့လူ႔အသိုုင္းအဝိုုင္းေတြမွာ ပိုုေတြ႔ရေလ့ရွိတယ္။
အမ်ဳိးသမီးေတြဟာ ကေလးထိန္း၊ အိမ္ေထာင္ထိန္း၊ မီးဖြား၊ ေလွ်ာ္ဖြပ္ရံုု၊ အမ်ဳိးသားမ်ားစိတ္ေျပေစဖိုု႔အတြက္ ကာမဆက္ဆံရံုု ပုုဂၢိဳလ္/အရာဝတၳဳေတြအေနနဲ႔ သေဘာထားခံေနရတာေတြဟာ အမ်ားအျပားျဖစ္တယ္။ မိန္းမေတြက ပိုုႏူးညံ့တယ္၊ ပိုုစိတ္ထိခိုုက္လြယ္တယ္၊ ပိုုခ်စ္တတ္တယ္၊ ဦးမေဆာင္ႏိုုင္ဘူး၊ အသံပိုုတိုုးတယ္၊ ပိုုစြာတယ္၊ ပိုုအားႏြဲ႔တယ္၊ အငိုုသန္တယ္ စသျဖင့္ တကယ့္အခ်က္အလက္အစစ္အမွန္ (fact/data) ထက္ ယူဆခ်က္ (assumptions) နဲ႔ ခံစားခ်က္ (feelings) ကိုုပိုုဦးစားေပးတဲ့ ေလွနံဓါးထစ္သတ္မွတ္ခ်က္မ်ဳိးဟာ stereotype ျဖစ္တယ္။ က်ား-မ အခန္းက႑ေတြကိုု ခြဲျခားသတ္မွတ္ျပီးေတာ့ ဘက္လိုုက္(bias)စဥ္းစားတာမိုု႔ gender stereotypes လိ႔ုုေခၚတယ္။
Gender stereotypes ေတြဟာ ကမာၻအရပ္ရပ္မွာ ေန႔စဥ္နဲ႔အမွ်ေတြ႔ရတယ္။ လုုပ္ငန္းခြင္မွာလည္း အမ်ဳိးသမီးေတြကိုုေနရာမေပးတာဟာ gender stereotypes ေတြေၾကာင့္ တစ္စိတ္တစ္ေဒသ ပါဝင္တယ္။ အမ်ဳိးသမီးေတြဟာ ေက်ာင္းဆရာမအလုုပ္၊ ေန႔ကေလးထိန္းအလုုပ္၊ အိမ္ေဖာ္အလုုပ္၊ စာေရးဆရာအလုုပ္၊ HR အလုုပ္၊ front desk အလုုပ္၊ assistant အလုုပ္၊ secretary အလုုပ္၊ ဆံပင္ညွပ္တဲ့အလုုပ္ စသျဖင့္ အမ်ဳိးသားေတြထက္ ပိုုလုုပ္ေနၾကရတာဟာ လူမႈအသိုုင္းအဝန္းေတြမွာကိုုက ဒါမ်ဳိးအလုုပ္ေတြဟာ အမ်ဳိးသမီးေတြနဲ႔သာ ပိုုအပ္စပ္တယ္၊ ပိုုသင့္ေတာ္တယ္လိုု႔ ခြဲျခားသတ္မွတ္ထားၾကလိုု႔ျဖစ္တယ္။ ဒါဟာ gender stereotypes ေတြရဲ႕ ထင္ရွားတဲ့သာဓကတစ္ခုုျဖစ္တယ္။
အလားတူပဲ အမ်ဳိးသားေတြဟာ အမ်ဳိးသမီးေတြထက္ ပိုုအားၾကီးတယ္၊ အသံပိုုက်ယ္တယ္၊ စိတ္ပိုုမာတယ္၊ မငိုုဘူး၊ ခံႏိုုင္ရည္စြမ္းပိုုမ်ားတယ္၊ အပင္ပန္းပိုုခံႏိုုင္တယ္၊ အားကိုုးခ်င္စရာပိုုေကာင္းတယ္၊ ဦးေဆာင္ႏိုုင္တယ္၊ အၾကမ္းဖက္ဖိ႔ုု အလားအလာပိုုရွိတယ္၊ လုုပ္ရည္ကိုုင္ရည္ ပိုုေကာင္းတယ္ စသျဖင့္ သတ္မွတ္ၾကတာဟာလည္း gender stereotypes ေတြပဲျဖစ္တယ္။ အမ်ဳိးသားတိုုင္းက ဒီလိုုမဟုုတ္သလိုု အမ်ဳိးသမီးတိုုင္းကလည္း ဒီလိုုဟုုတ္ခ်င္မွဟုုတ္မယ္။ ဝါးလံုုးရွည္နဲ႔ရမ္းတယ္ဆိုုတဲ့ျမန္မာစကားဟာ ဒီေနရာမွာ အက်ံဳးဝင္ဟန္တူတယ္။ Stereotypes ေတြဟာ reality အစစ္အမွန္နဲ႔ တူခ်င္မွတူမယ္။ ဒါေပမဲ့ မွန္မွန္မမွန္မွန္ လူေတြကသိပ္ဂရုုမစိုုက္ၾကဘဲ ဒီလိုုခြဲျခားသတ္မွတ္ခ်က္ေတြနဲ႔ပဲ အသားက်ေနၾကတယ္။ ဒါကိုု တခါမွ ေမးခြန္းမထုုတ္တတ္ၾကဘူး။ ထုုတ္ရေကာင္းမွန္းလည္း မသိတတ္ၾကဘူး။
ဒီလိုု stereotypes ေတြေၾကာင့္ အမ်ဳိးသားေတြဟာ ဦးေဆာင္ရတဲ့ရာထူးေတြ၊ ကိုုယ္ကာယ အသံုုးခ်ရတဲ့အလုုပ္ေတြ၊ ၾကီးစိုုးအမိန္႔ခ်ရတဲ့အလုုပ္ေတြ၊ ၾကီးမားတဲ့ဆံုုးျဖတ္ခ်က္ေတြခ်ရတဲ့အလုုပ္မ်ဳိးေတြမွာ အမ်ဳိးသမီးေတြထက္ ေနရာပိုုရတာျဖစ္တယ္။ တကယ့္တကယ္တမ္းက အမ်ဳိးသားေတြထက္ ဥာဏ္ရည္ပိုုေကာင္း၊ ပညာပိုုတတ္၊ အေတြ႔အၾကံဳပိုုရွိျပီး ပိုုရင့္က်က္တဲ့ ထက္ျမက္တဲ့အမ်ဳိးသမီးေတြရွိတယ္။ ဒါေပမဲ့ သူတိုု႔ကိုု ထင္သေလာက္ေနရာနဲ႔အခြင့္အလမ္းမေပးတဲ့အတြက္၊ လူမႈပတ္ဝန္းက်င္မွာ တိုုက္ရိုုက္ေကာ၊ သြယ္ဝိုုက္ျပီးေတာ့ေကာ၊ သိသိသာသာေကာ၊ မသိမသာေကာ နည္းလမ္းအမ်ဳိးမ်ဳိးနဲ႔ ဖိႏွိပ္ထားၾကတဲ့အတြက္ သူတိုု႔ဟာ အမ်ဳိးသားေတြေလာက္ ခရီးမေပါက္ႏိုုင္ၾကတာျဖစ္တယ္။
ဟိုတေလာက ကိုုယ္ diversity ကြန္းဖရန္႔စ္တစ္ခုုတက္ရတယ္။ အဲ့ဒီမွာတင္ျပတဲ့သုုေတသနေတြထဲကတစ္ခုုက ဒီလိုုဆိုုတယ္။ အခန္းတစ္ခုုထဲမွာ လူတစ္စုုထိုုင္ေနျပီး အလုုပ္အင္တာဗ်ဴးတယ္။ အမ်ဳိးသားတစ္ဦးနဲ႔ အမ်ဳိးသမီးတစ္ဦးကိုု တလွည့္စီေခၚျပီး အင္တာဗ်ဴးတယ္။ သူတိုု႔မျမင္ရတဲ့ တစ္ဖက္အခန္းထဲမွာ ေနာက္ထပ္လူတစ္စုုထိုုင္ေနၾကတယ္။ သူတိုု႔ကေတာ့ သုုေတသနအေခၚအရ focus group (သုုေတသနအလုုပ္ခံရတဲ့အဖြဲ႔) ျဖစ္တယ္။
ဒီ focus group ကိုု အင္တာဗ်ဴးအစအဆံုုးကိုု တစ္ဖက္ခန္းကေန တိတ္တိတ္ေလး ၾကည့္ခိုုင္းထားတယ္။ အင္တာဗ်ဴးအခန္းထဲမွာက ေမးခြန္းေမးသူေတြဟာ အမ်ဳိးသမီးကိုု အရင္ေမးတယ္။ ျပီးေတာ့ အမ်ဳိးသားကိုု သက္သက္ခြဲေမးတယ္။ ေမးခြန္းေတြဟာ အတူတူပဲ။ အေျဖေတြဟာလည္း အတူတူပဲ။ ဝတ္ပံုုစားပံုုဟာလည္း formal business attire ဝတ္ထားတာခ်င္း အတူတူပဲ။ ေျဖပံုုေျဖနည္းဟာလည္း အတူတူပဲ။ ေမးတဲ့လူေတြကလည္း အတူတူပဲ။
အင္တာဗ်ဴးျပီးသြားေတာ့ အဲ့ဒီ focus group ကိုု သူတိုု႔ရဲ႕သေဘာထားေတြကိုုေမးတယ္။ အမ်ဳိးသားနဲ႔အမ်ဳိးသမီး ဘယ္သူက အလုုပ္ရႏိုုင္သလဲ။ ဘယ္သူက ေျဖတာ ပိုုေကာင္းသလဲ။ ဘယ္လိုုကြာျခားလဲ စသျဖင့္ေပါ့။ အဲ့ဒီအခါမွာ သူတိုု႔ကဘယ္လိုုေျပာလဲဆိုုေတာ့ အမ်ဳိးသားက အလုုပ္ပိုုရႏိုုင္တယ္။ အမ်ဳိးသားကိုု အလုုပ္ပိုုခန္႔သင့္တယ္။ အမ်ဳိးသားဟာ ပိုုထက္ျမက္တိက်ပံုုေပါက္ျပီး လုုပ္ရည္ကိုုင္ရည္ပိုုရွိတယ္လိုု႔ ေျဖၾကတယ္။ ဆန္႔က်င္ဘက္အေနနဲ႔ အမ်ဳိးသမီးကိုုက်ေတာ့ မိမိကိုုယ္ကိုုသိပ္ယံုုၾကည္လြန္းတယ္၊ ေမာက္မာတယ္၊ အလုုပ္နဲ႔မကိုုက္ညီဘူး၊ စသျဖင့္ ေျဖၾကတယ္။
အမွန္က ေမးခြန္းေတြလည္းအတူတူပဲျဖစ္သလိုု အေျဖေတြကလည္းအတူတူပဲျဖစ္တယ္။ အင္တာအဗ်ဴးခံရသူေတြဟာ သုုေတသနအတြက္ သီးသန္႔ေရြးခ်ယ္ျပီး ေလ့က်င့္သင္ၾကားေပးထားတဲ့ actors ေတြျဖစ္တယ္။ ဒီသုုေတသနကိုု ၾကိမ္ဖန္မ်ားစြာ အလားတူနညး္စနစ္နဲ႔ replicate လုုပ္ၾကည့္ျပီး statistics နဲ႔ အခ်ဳိးခ်တြက္ခ်က္ၾကည့္လိုုက္တဲ့အခါ အမ်ဳိးသားကိုု အလုုပ္ခန္႔သင့္တယ္ဆိုုတဲ့အေျဖက ပိုုမ်ားေနတယ္။ ဒါဟာ လူလူခ်င္းအတူတူ၊ အေတြ႔အၾကံဳခ်င္းအတူတူ၊ အေျဖခ်င္းအတူတူျဖစ္ေပမဲ့ က်ား-မ ဂ်န္ဒါ မတူတာေလးတစ္ခုုတည္းနဲ႔ပဲ အမ်ဳိးသားေတြဟာ အမ်ဳိးသမီးေတြထက္ အခြင့္အေရးပိုုေပးခံရတယ္၊ မ်က္ႏွာသာပိုုေပးခံရတယ္၊ ပိုုမိုုယံုုၾကည္ကိုုးစားမႈခံရတယ္၊ ေနရာေပးခံရတယ္ဆိုုတာကိုု သက္ေသျပေနတယ္။
ဒီသုုေတသနမွာ အထူးျခားဆံုုးအခ်က္က အဲ့လိုု ခြဲျခားဆက္ဆံ (discriminate) သူေတြဟာ အမ်ဳိးသားေတြတင္မဟုုတ္ဘဲ အမ်ဳိးသမီးေတြပါ ပါဝင္ေနတယ္ဆိုုတာပဲ။ အမ်ဳိးသမီးအခ်င္းခ်င္းလည္း ယံုုၾကည္ကိုုးစားမႈ နည္းပါးၾကျပီး အမ်ဳိးသားေတြဘက္က ပိုုရပ္တည္ခ်င္ၾကတာ၊ အမ်ဳိးသားေတြကိုုဦးစားေပးခ်င္ၾကတာကိုု ေတြ႔ရတယ္။ ဒါဟာဘာျဖစ္လိုု႔လဲဆိုုတာ ေမးခြန္းထုုတ္စရာေကာင္းလွတယ္။
လူမႈပတ္ဝန္းက်င္ အသိုုင္းအဝိုုင္းေတြမွာ ဒီ gender stereotypes ေတြ၊ ဘက္လိုုက္မႈ (gender bias) ေတြ အသားက်ေနျပီး ၾကီးထြားလာေနျပီဆိုုရင္ gender equality (က်ားမ အခြင့္အေရးတန္းတူျဖစ္ေရး) ဟာ ေဝးသထက္ေဝးသြားျပီ။ Gender eqaulity ဟာ ဘာေၾကာင့္အေရးၾကီးသလဲ။ လူ႔အခြင့္အေရးတစ္ခုုတည္းေၾကာင့္မဟုုတ္ဘူး။ သူသူကိုုယ္ကိုုယ္ လူလူခ်င္းအတူတူ လိင္အဂၤါမတူ၊ ကိုုယ္ခႏၶာဖြဲ႔စည္းမႈမတူတာနဲ႔ပဲ ဒီလိုုမ်ဳိး ဘာေၾကာင့္ခြဲျခားဆက္ဆံခံရတာလဲ။ တန္းတူအခြင့္အေရးမရတာလဲ။ ဘာျဖစ္လိုု႔ တန္းတူအခြင့္အေရးရသင့္တာလဲ။ မရလိုု႔ဘာျဖစ္လဲ။ ဒီလိုုေမးမယ္ဆိုု ေမးလိုု႔ရတာေပါ့။
က်ား-မ တန္းတူအခြင့္အေရးမရတဲ့အခါ တိုုင္းျပည္တစ္ျပည္မွာ တစ္ဖက္ေစာင္းနင္းစိတ္ေတြ ပိုုကိန္းေအာင္းလာမယ္။ အၾကမ္းဖက္မႈ (violence) ေတြ ပိုုမ်ားလာမယ္။ ျပည္တြင္းေရး မတည္မျငိမ္ျဖစ္လာမယ္။ အိမ္တြင္းစီးပြားေရး၊ တိုုင္းျပည္စီးပြားေရး က်ဆင္းလာမယ္။ လူ႔စြမ္းအားအရင္းအျမစ္ေတြ က်ဆင္းလာမယ္။ အရာရာတိုုင္းမွာ ဂ်န္ဒါတစ္ခုုက တျခားဂ်န္ဒါတစ္ခုုထက္ သာလြန္ အေရးေပးခံေနရတယ္ဆိုုရင္ ဒါဟာ ေရရွည္မွာ ျပႆနာလည္း ျဖစ္လာတယ္။ ဘယ္သူမွ ဒါကိုု တရားမွ်တတယ္လိုု႔မခံစားရေတာ့ဘူး။ ဒီေတာ့ ဆူပူထၾကြမႈေတြ၊ တြန္းလွန္လိုုမႈေတြ ျဖစ္လာမယ္။ တရားမွ်တမႈကိုု ပိုုမက္ေမာလာၾကမယ္။ ဒီအတြက္ တိုုက္ပြဲဝင္လာၾကမယ္။ ေတာင္းဆိုုလာၾကမယ္။ ဆက္ေျပာရရင္ အရွည္ၾကီးပဲ။
ဘယ္အမ်ဳိးသမီးက တစ္သက္လံုုး ေန႔စဥ္ အိမ္မွာ ထမင္းဟင္းခ်ည္းပဲခ်က္၊ ကေလးခ်ည္းေမြးျပီး အခ်ဳပ္အျခယ္ခံ၊ ဘဝအခြင့္အလမ္းေတြ အကုုန္ပိတ္ပင္ခံျပီး လူေသတစ္ေယာက္လိုုေနခ်င္မလဲ။ ေနခ်င္တယ္၊ ေနရလိုု႔ေက်နပ္တယ္၊ ေပ်ာ္တယ္ဆိုုလည္း ဒါဟာ သူ႔ရဲ႕ေရြးခ်ယ္မႈပဲ။ ဒီေရြးခ်ယ္မႈအတြက္ သူပဲ ေနာက္ဆက္တြဲအက်ဳိးေတြ ခံစားရမွာ။ ဟိုုတေလာက သတင္းၾကီးေနတဲ့ ခြန္တန္ရဲ႕ “သိဒိၶ”တင္ျခင္းခံရတဲ့ အမ်ဳိးသမီးေလးတစ္ေယာက္ရဲ႕ အင္တာဗ်ဴးလိုုေပါ့။ Ignorance (မသိျခင္း) ေခၚမွာေပါ့။ မသိေတာ့ ခံလုု႔ိခံေနရမွန္းမသိဘူး။ ဒါကိုု တန္ခိုုးေတာ္ၾကီးတစ္ခုုလိုု၊ အခြင့္ထူးၾကီးတစ္ခုုလိုု သတ္မွတ္ေနရွာတာ။ ေဘးက သိသူေတြကသာ သနားကရုုဏာသက္ျပီး ကူညီကယ္တင္ေပးခ်င္ေနေပမဲ့ သူကိုုယ္တိုုင္က လြတ္ေျမာက္ျခင္း၊ သိျခင္းဟာ ေကာင္းမြန္တဲ့အရာလိုု႔မသတ္မွတ္ရင္ ဒီေနာက္ဆက္တြဲဒဏ္ေတြ သူပဲခံရမွာေပါ့။
ဒါေပမဲ့ ဒါကိုု ဒီတိုုင္းလက္ပိုုက္ၾကည့္ျပီး ဒီလိုုနဲ႔ရပ္ေနလိုု႔ေတာ့ မရဘူး။ ဒီလိုုအျဖစ္ေတြရွိေနရင္ ဘာလိုု႔ျဖစ္ရသလဲဆိုုတဲ့ဇစ္ျမစ္ကိုုရွာျပီး တြန္းလွန္တိုုက္ထုုတ္ရမွာပဲ။ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းမွာ အမ်ဳိးသမီးေတြ နိမ့္ပါးက်ဆင္းျပီး လူညြန္႔တံုုးရေပါင္းမ်ားလွပါျပီ။ သူတိုု႔ဘဝေတြဟာ အမ်ဳိးသားေတြရဲ႕ အျဖည့္ခံ၊ အသံုုးေတာ္ခံ၊ အႏိႈင္းယွဥ္ခံအေနနဲ႔မဟုုတ္ဘဲ သီးသန္႔ရပ္တည္ႏိုုင္တဲ့လူေတြအျဖစ္ ျမင္ေစခ်င္တယ္။ ၾကိဳးစားအားထုုတ္ေစခ်င္တယ္။ ဒီကိစၥဟာ အမ်ဳိးသမီးေတြရဲ႕ကိစၥခ်ည္းပဲမဟုုတ္ဘူး။ အမ်ဳိးသားေတြမွာလည္း တာဝန္ရွိတယ္။ တျခားဂ်န္ဒါေတြမွာလည္း တာဝန္ရွိတယ္။ တန္းတူအခြင့္အေရးရဖိုု႔အေရးဟာ ဂ်န္ဒါအားလံုုးနဲ႔အက်ံဳးဝင္တယ္။ လူသားအားလံုုးမွာ တာဝန္ရွိတယ္။
အမ်ဳိးသားေတြေရာ အမ်ဳိးသမီးေတြေရာ တျခားဂ်န္ဒါေတြေရာဟာ တာဝန္ယူမႈေတြနဲ႔ အခြင့္အလမ္းေတြကိုု မွ်ေဝယူၾကဖိုု႔လိုုတယ္။ ႏိုုင္ငံတကာမွာ သမၼတေတြ၊ ဘုုရင္ေတြဟာ အမ်ဳိးသားေတြပဲမ်ားၾကတယ္။ အမ်ဳိးသမီးေတြဟာ အဲ့လိုုေခါင္းေဆာင္ပိုုင္းေနရာေတြ သိပ္မရၾကဘူး။ ဒါဟာ အမ်ဳိးသမီးေတြညံ့လိုု႔မဟုုတ္ဘူး။ သူတိုု႔ကိုု လုုပ္ပိုုင္ခြင့္မေပးလိုု႔။ ဂ်န္ဒါေပါင္းစံုုပါဝင္တဲ့လူထုုအရပ္ရပ္က အမ်ဳိးသားေတြကိုုပဲ မ်က္ႏွာသာေပးေနေသးလိုု႔ျဖစ္တယ္။ Gender stereotypes ေတြကိုု အလြန္အမင္း လက္ကိုုင္ထားက်င့္သံုုးေနေသးလိုု႔ျဖစ္တယ္။
ဒါေၾကာင့္ gender equality လိုုခ်င္ရင္ gender stereotypes ေတြရွိတယ္ဆိုုတာကိုု အရင္ဆံုုးလက္ခံရမယ္။ ျပီးရင္ ေသခ်ာနားလည္ေအာင္လုုပ္ရမယ္။ ဘာေၾကာင့္ ဒါေတြရွိတာလဲ၊ ဘယ္လိုုေလွ်ာ့ခ်မလဲ၊ ဘယ္လိုုတြန္းလွန္မလဲဆိုုတာ စဥ္းစားရမယ္။ ေနာက္ျပီးရင္ ဟိုုဘက္ဒီဘက္ မွ်ျပီးၾကည့္ရမယ္။ တစ္ဖက္နဲ႔တစ္ဖက္ ပိုုနားလည္ေအာင္လုုပ္ရမယ္။ အမုုန္းပြားဖိုု႔၊ အျငိဳးထားဖိုု႔၊ တစ္ဖက္ကိုုဖိႏွိပ္ဖိုု႔ ကန္ထုုတ္ဖိုု႔မလုုပ္ဘဲ သူေရာကိုုယ္ေရာ ႏွစ္ဦးႏွစ္ဖက္၊ သံုုးဦးသံုုးဖက္၊ multi-faceted အဖက္ဖက္ကေန ေရရွည္မွာ အတူတကြ အက်ဳိးျဖစ္ထြန္းမယ့္၊ ျငိမ္းခ်မ္းစြာ co-exist လုုပ္ႏိုုင္မယ့္၊ interdependence ျဖစ္မယ့္နည္းလမ္းေတြကိုု ေဖာ္ထုုတ္အေကာင္အထည္ေဖာ္ၾကရမယ္။ ပညာေရး၊ စီးပြားေရး၊ က်န္းမာေရး၊ လူမႈေရးေတြမွာ တန္းတူအခြင့္အလမ္းေတြ ဖန္တီးေပးရမယ္။ ဒါမွပဲ အဖက္ဖက္က တိုုးတက္ဦးေမာ္လာႏိုုင္မယ့္ ယဥ္ေက်းတဲ့လူ႔အသိုုင္းအဝိုုင္းတစ္ရပ္အျဖစ္ ေရရွည္မွာရပ္တည္ႏိုုင္မွာျဖစ္တယ္။ ။
Advertisements

Business Culture: Body Language

ဒီတစ္ေခါက္ေတာ့ လုုပ္ငန္းခြင္ယဥ္ေက်းမႈနဲ႔ပတ္သက္တဲ့ အခ်က္ကေလးေတြ အသားေပး မွ်ေဝေပးခ်င္ပါတယ္။ ေတာ္ရံုုသတိမမူလိုုက္မိေပမဲ့ တစ္ဖက္က ႏိုုင္ငံျခားသားေတြနဲ႔ ေျပာဆိုုဆက္ဆံတဲ့အခါ ယဥ္ေက်းမႈခ်င္းမတူညီတာမိုု႔ ကိုုယ္ႏႈတ္အမူအယာေလးေတြ၊ စကားလံုုးေရြးခ်ယ္မႈေတြ၊ ေျပာပံုုဆိုုပံုု ေလယူေလသိမ္းေလးေတြ မွားယြင္းခြ်တ္ေခ်ာ္သြားတဲ့အခါ မလိုုလားအပ္တဲ့ အထိအခိုုက္ကေလးေတြ ျဖစ္ေစႏိုုင္ပါတယ္။ ကိုုယ္က မသိလိုု႔ မရည္ရြယ္ဘဲျပဳမူလိုုက္မိေပမဲ့ တစ္ဖက္လူက ဒါကိုု ရိုုင္းပ်တယ္ဘာညာ ထင္သြားတဲ့အခါမ်ဳိးမွာ ကိုုယ့္ရဲ႕ image ေရာ၊ ကိုုယ္ ကိုုယ္စားျပဳထားတဲ့ အဖြဲ႔အစည္းရဲ႕ image ကိုုေရာပါ ထိခိုုက္ေစႏိုုင္ျပီး ႏွစ္ဦးႏွစ္ဖက္ မလိုုလားအပ္တဲ့ အဖုုအထစ္ကေလးေတြ ျဖစ္သြားေစႏိုုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ business culture ကိုု နားလည္ထားဖိုု႔လည္း အေရးၾကီးပါတယ္။ ဒီပိုု႔စ္မွာ အထူး focus လုုပ္ျပီးေဖာ္ျပေပးခ်င္တာကေတာ့ body language အေၾကာင္းျဖစ္ပါတယ္။

(၁) ႏႈတ္ဆက္တဲ့အခါ

ႏိုုင္ငံျခားသားနဲ႔ႏႈတ္ဆက္တဲ့အခါမွာ ကိုုယ့္စိတ္မွာ ဘယ္လိုုပဲျဖစ္ေနျဖစ္ေန မ်က္လံုုးခ်င္းဆံုုၾကည့္ျပီးေတာ့ ျပံဳးျပပါ။ Eye contact ဟာ သိပ္အေရးၾကီးတာမိုု႔ ကိုုယ္က သူနဲ႔မ်က္လံုုးခ်င္းေသခ်ာဆံုုျပီး မႏႈတ္ဆက္မိဘူး၊ ျပံဳးျပီးမႏႈတ္ဆက္မိဘူးဆိုုရင္ အေနာက္တိုုင္းယဥ္ေက်းမႈအရ ရိုုင္းတယ္၊ ဂရုုမစိုုက္ဘူးဆိုုတဲ့သေဘာမ်ဳိး သက္ေရာက္ေစပါတယ္။ ေနာက္ျပီး စိတ္က ပါသည္ျဖစ္ေစ၊ မပါသည္ျဖစ္ေစ how are you? I’m fine, thank you. ဘာညာေတာ့ အလႅာပသလႅာပ ေျပာဆိုုေမးျမန္းသင့္ပါတယ္။ ဒါဟာ အေျခခံအက်ဆံုုး ယဥ္ေက်းမႈတစ္ခုုျဖစ္ပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ အခုုမွ စေတြ႔ဖူးတဲ့လူ၊ အၾကာၾကီးေနမွ တစ္ခါေလာက္ပဲေတြ႔ရတဲ့လူမ်ဳိးဆိုုရင္ မ်က္လံုုးခ်င္းစိုုက္ၾကည့္၊ ျပံဳးျပ၊ ေနေကာင္းလားေမးျမန္းတဲ့အျပင္ကိုု လက္ဆြဲႏႈတ္ဆက္သင့္ပါတယ္။ ခဏခဏေတြ႔ေနသူကိုုေတာ့ လက္ဆြဲႏႈတ္ဆက္ဖိုု႔ မလိုုအပ္ပါဘူး။ လက္ဆြဲႏႈတ္ဆက္တဲ့အခါမွာလည္း လက္ကိုု တိုု႔ကနန္းဆိတ္ကနန္း မထိတထိ မရပါဘူး။ လိုုလိုုလားလား အားပါးတရ ခင္မင္ႏွစ္လိုုျခင္းကိုုေဖာ္ျပတဲ့အခါ ခိုုင္ခိုုင္မာမာဆုုပ္ကိုုင္ျပီး ႏႈတ္ဆက္ရပါမယ္။

(၂) ေက်းဇူးတင္ျခင္း

ကိုုယ့္ကိုုဘာေလးပဲကူညီကူညီ၊ သူ႔ဘက္က ကိုုယ့္ကိုုဘာေလးပဲေမးေမး thank you ကိုု မၾကာခဏထည့္ေျပာဖိုု႔ မေမ့ပါနဲ႔။ Thank you. I really appreciate it. (သိုု႔မဟုုတ္) Thank you so much. I appreciate your help. စသျဖင့္ သူကူညီေပးတဲ့အရာတစ္ခုုအတြက္ ပါးစပ္က ထုုတ္ေဖာ္ေျပာျပီး ေက်းဇူးတင္ေၾကာင္း အသိအမွတ္ျပဳရပါမယ္။ ေက်းဇူးတင္စကားေျပာတဲ့အခါမွာလည္း ျပံဳးျပီးေျပာရပါမယ္။ အေနာက္ႏိုုင္ငံသားေတြဟာ ေက်းဇူးကိုု မိုုးမႊန္းေအာင္ေျပာျပီး တစ္ခ်ိန္လံုုး အျပန္အလွန္ ေက်းဇူးတင္ေနၾကတာပါ။ ဒါဟာ သူတိုု႔ရဲ႕ယဥ္ေက်းမႈမိုု႔ သူတိုု႔အေနနဲ႔ ဒါဟာ အပိုုအလုုပ္၊ သက္သက္လုုပ္ယူေနစရာကိစၥလိုု႔မျမင္ပါဘူး။ သာမန္ျဖစ္ရိုုးျဖစ္စဥ္တစ္ခုုမိုု႔ ကိုုယ္က ဒီယဥ္ေက်းမႈနဲ႔အသားမက်ဘူးဆိုုရင္ မ်ားမ်ားေလ့က်င့္ေပးသင့္ပါတယ္။

(၃) ၾကားျဖတ္ေျပာျခင္း

သူမ်ားက တစ္ခုုခုုေျပာေနတဲ့အခါ သုုိ႔မဟုုတ္ ေဆြးေႏြးေနတဲ့အခါမွာ ၾကားျဖတ္ေျပာရင္ အင္မတန္ရိုုင္းတယ္လိုု႔ ယူဆၾကပါတယ္။ ဥပမာ အစည္းအေဝးတစ္ခုုမွာ စကားေျပာေနၾကတာဆိုုရင္ တစ္ေယာက္ကစကားေျပာေနရင္ ဆံုုးေအာင္နားေထာင္ေပးရပါမယ္။ လုမေျပာသင့္ပါဘူး။ ကိုုယ့္အလွည့္ကိုုေစာင့္ရပါတယ္။ သူမ်ားေျပာတာဆံုုးေတာ့မွ ကိုုယ္ဝင္ေျပာရပါတယ္။ မျဖစ္မေန အေရးၾကီးလိုု႔ ဝင္ေျပာရျပီဆိုုရင္၊ သုု႔ိမဟုုတ္ သူေျပာတာကိုု သေဘာမတူလုု႔ိ ျငင္းဆိုုေတာ့မယ္ဆိုုရင္လည္း ယဥ္ေက်းစြာပဲ လက္ဖဝါးတစ္ဖက္ကိုု အေပၚေျမွာက္ျပျပီး May I interrupt? (သိုု႔မဟုုတ္) Do you mind if I interrupt? (သိုု႔မဟုုတ္) May I say something? စသျဖင့္ ခြင့္ေတာင္းျပီးမွ ၾကားျဖတ္ေျပာဆိုုသင့္ပါတယ္။

(၄) စိုုက္ၾကည့္ျခင္း

ႏႈတ္ဆက္တဲ့အခါ၊ အခ်င္းခ်င္းစကားေျပာတဲ့အခါမွာ မ်က္လံုုးခ်င္းဆံုုျပီး ေျပာဆိုုရတယ္ဆိုုေပမဲ့ ကိုုယ္နဲ႔ ဘာစကားမွလည္း ေျပာမေနဘူး၊ ကိုုယ္နဲ႔ ဘာ communication မွလည္းလုုပ္မေနဘူးဆိုုရင္ လူတစ္ေယာက္ကိုု စိုုက္ၾကည့္တာဟာ မသင့္ေလ်ာ္တဲ့အမူအက်င့္ (inappropriate behavior) တစ္ခုု ျဖစ္ပါတယ္။ အေၾကာင္းမဲ့လူတစ္ေယာက္ကိုု လိုုက္ၾကည့္တာ၊ စိုုက္ၾကည့္တာ၊ ေသခ်ာအကဲခတ္တာေတြဟာ judgmental သေဘာကိုုေဆာင္တာေၾကာင့္ အေနာက္ႏိုုင္ငံသားေတြဟာ ဒါကိုု မႏွစ္ျမိဳ႕ၾကပါဘူး။ ရိုုင္းတယ္လုုိ႔ယူဆပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ မလိုုအပ္ဘဲနဲ႔ စိုုက္ၾကည့္တာ၊ လည္ျပန္ၾကီးေတြလိုုက္ၾကည့္တာဟာ သူတိုု႔အေနနဲ႔ရိုုင္းတယ္လိုု႔ယူဆတာမိုု႔ ဒါကိုု အထူးသတိျပဳသင္ပါတယ္။

(၅) လက္ညိဳးထိုုးျခင္း

တစ္ေယာက္ေယာက္ကို လမ္းညႊန္ျပတဲ့အခါ လက္ညိဳးထိုုးတဲ့အေလ့အက်င့္ဟာ တခါတေလမွာ လက္ခံႏိုုင္ေပမဲ့ မ်ားေသာအားျဖင့္က လက္ငါးေခ်ာင္းလံုုးကိုုစုုျပီးညႊန္ျပတာဟာ ပိုုျပီးယဥ္ေက်းပါတယ္။ လမ္းမသိလိုု႔ေမးတဲ့လူတစ္ေယာက္ကိုုေတာင္ ဘယ္ခ်ဳိးညာခ်ဳိး တည့္တည့္သြား စသျဖင့္ လမ္းညႊန္ျပတဲ့အခါ လက္ငါးေခ်ာင္းကိုုပူးျပီး direction ညႊန္ျပသင့္ပါတယ္။ ဒါထက္ပိုုသတိခ်ပ္ရမွာက လူတစ္ေယာက္ကိုုဘယ္ေတာ့မွ လက္ညိဳးထိုုးျပီး စကားမေျပာသင့္ပါဘူး။ အျပစ္တင္ေဝဖန္တဲ့သေဘာေဆာင္တဲ့အတြက္ေၾကာင့္ ျဖစ္ပါတယ္။

(၆) အသားခ်င္းထိျခင္း

လက္ဆြဲႏႈတ္ဆက္တာ၊ ရင္းႏွီးသူအခ်င္းခ်င္း မေတြ႔ရတာၾကာလိုု႔ ေပြ႔ဖက္ႏႈတ္ဆက္တာကလြဲရင္ လုုပ္ငန္းခြင္မွာ မလိုုအပ္ဘဲ အသားခ်င္းထိတာဟာ ေျပာစရာမလိုုဘဲ တားျမစ္ထားတဲ့ သတ္မွတ္ခ်က္တစ္ခုုျဖစ္ပါတယ္။ ျမန္မာလူမ်ဳိးေတြမွာအက်င့္တစ္ခုုရွိပါတယ္။ တစ္ခုုခုုရယ္စရာရွိျပီဆိုုရင္ တစ္ေယာက္ေယာက္ကိုုရိုုက္ျပီး ဟက္ဟက္ပက္ပက္ရယ္တာတိုု႔၊ သြားပါဟယ္အပိုုေတြ..ဆိုုျပီး ဘာရယ္မဟုုတ္ဘဲ လူတစ္ေယာက္ပုုခံုုးကိုု ပုုတ္တာ၊ တြန္းတာမ်ဳိး လုုပ္ေလ့ရွိပါတယ္။ ဒီလူမႈပတ္ဝန္းက်င္မွာၾကီးျပင္းလာတဲ့သူမဟုုတ္ရင္ေတာ့ သူတိုု႔အေနနဲ႔ ဒါဟာ အထူးအဆန္းျဖစ္ႏိုုင္ျပီး သက္ေတာင့္သက္သာမရွိ ျဖစ္ႏိုုင္ပါတယ္။ Sexual harrassment လိုု႔ေတာင္ ခံယူသြားေစႏိုုင္တဲ့ ျပႆနာေလးေတြအထိ ျဖစ္ႏိုုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ မလိုုအပ္ဘဲ အသားခ်င္းထိတာ၊ တြန္းတာ၊ ပုုတ္တာ၊ ရိုုက္တာေတြကိုု ေရွာင္သင့္ပါတယ္။ Physical violence လိုု႔ သတ္မွတ္ခံရႏိုုင္ပါတယ္။

(၇) လက္ပိုုက္ျခင္း

လက္ပိုုင္းျခင္းဟာ သာမန္အခ်ိန္ေတြမွာေတာ့ အဆင္ေျပႏိုုင္ေပမဲ့ business culture အရေတာ့ တစ္ေယာက္ေယာက္နဲ႔ေဆြးေႏြးေနခ်ိန္၊ စကားေျပာေနခ်ိန္မွာ လက္ပိုုက္တာဟာ closed gesture ကိုုျပတာမိုု႔ သူေျပာသမွ် ငါနားမေထာင္ဘူး၊ နားမဝင္ဘူး၊ သူ႔ထင္ျမင္ယူဆခ်က္ကိုု ငါဂရုုမစိုုက္ဘူး၊ မၾကိဳဆိုုဘူးဆိုုတဲ့ အဓိပၺာယ္ေတြကိုု ေဆာင္ပါတယ္။ ေနာက္ျပီးေတာ့ လူအခ်င္းခ်င္း သူကနိမ့္တယ္၊ ကိုုယ္ကျမင္တယ္ဆိုုတဲ့ သေဘာကိုုလည္း ေဆာင္ေစပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သူမ်ားက opinion တစ္ခုုခုုကိုုေပးတဲ့အခါ လက္ပိုုက္တာမ်ဳိး၊ တျခားကိုုေငးၾကည့္ေနတာမ်ဳိးကိုုေရွာင္ပါ။

Craton Highways

Major Depressive Disorder (စိတ္က်ေရာဂါ)

maxresdefault

“စိတ္ဓာတ္က်တယ္” ဆိုုတဲ့စကားကိုု လူတိုုင္းနီးပါးေျပာဖူးၾကပါတယ္။ ဘာရယ္မဟုုတ္ဘဲ တစ္ခုုခုုအဆင္မေျပတိုုင္း၊ စိတ္နဲ႔သေဘာမေတြ႔တိုုင္း ေဖာ္ျပေလ့ရွိတဲ့ ေန႔စဥ္သံုုးစကားတစ္ခုုအေနနဲ႔ ဘာသာစကားထဲ စီးေမ်ာလာခဲ့တာ အေတာ္ကေလးၾကာပါျပီ။ ဒါေပမဲ့ ဒီစကားစုုေလးဟာ clinical mental disorder တစ္ခုုအေနနဲ႔ တကယ္တည္ရွိေနတဲ့ depression (စိတ္က်ေဝဒနာ) ဆိုုတာနဲ႔ သြားျပီးေရာေထြးတတ္ပါတယ္။ သာမန္အဆင္မေျပမႈ၊ ျငီးေငြ႔မႈ၊ ဝမ္းနည္းမႈကိုု ဒီေဝဒနာနဲ႔တိုုင္းထြာျပီးေျပာတာဟာ တကယ္တမ္းသံုုးသပ္ၾကည့္ရင္ သိပ္ေတာ့လက္ေတြ႔မက်လွပါဘူး။

လူတစ္ေယာက္ဟာ လုုပ္ေနက်အလုုပ္ေတြအေပၚ သိပ္စိတ္မဝင္စားေတာ့ဘူး၊ ဘယ္သူနဲ႔မွ စကားမေျပာခ်င္ေတာ့ဘူး၊ အေၾကာင္းအရာရယ္ မယ္မယ္ရရမရွိဘဲနဲ႔ စိတ္ထဲေလးလံထိုုင္းမိႈင္းျပီး တက္တက္ၾကြၾကြမရွိေတာ့ဘူးဆိုုရင္ေတာင္ ငါ စိတ္က်ေရာဂါမ်ားျဖစ္ေနျပီလားဆိုုျပီး ေတြးေလ့ရွိပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ အဲ့ဒီ စိတ္က်ေရာဂါဆိုုတာ ဘာကိုုေခၚတာလဲ၊ ဘယ္လိုုမ်ဳိးလကၡဏာေတြရွိတာလဲ၊ ဘယ္ေလာက္ၾကာမွေခၚရတာလဲဆိုုတာကိုု သိသူ နည္းပါးေနပါေသးတယ္။ ဒီေဆာင္းပါးဟာ depression ဆိုုတဲ့ clinical term အေပၚ ေလ့လာခြဲျခားျပတဲ့ introductory အပိုုင္းေလး တစ္စိတ္တစ္ေဒသသာျဖစ္ပါတယ္။

Depression မွာ အမ်ဳိးမ်ဳိးရွိပါတယ္။ Major Depression, Persistent Depressive Disorder, Bipolar Disorder, Seasonal Affective Disorder (SAD), Psychotic Depression, Peripartum (Postpartum) Depression, Premenstrual Dysphoric Disorder (PMDD), ‘Situational’ Depression စသျဖင့္ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေဆာင္းပါးထဲမွာေတာ့ အျဖစ္အမ်ားဆံုုးျဖစ္တဲ့ Major Depression ေခၚ Major Depressive Disorder အေၾကာင္းကိုု ေဖာ္ျပေပးမွာျဖစ္ပါတယ္။ သူ႔ကိုု Unipolar Depression လိုု႔လည္း ေခၚပါေသးတယ္။

Symptoms (ေရာဂါလကၡဏာမ်ား)

Unipolar Depression ဟာ သာမန္ မေပ်ာ္ရႊင္တာ၊ ဘာကိုုမွလုုပ္ဖိုု႔စိတ္ပါဝင္စားမႈမရွိတာ၊ ဘယ္သူနဲ႔မွ စကားမေျပာလိုုတာ စတာေတြထက္ အမ်ားၾကီးပိုုပါတယ္။ သူ႔ရဲ႕ေရာဂါလကၡဏာေတြကိုု အပိုုင္း(၅)ပိုုင္း ခြဲျခားႏုုိင္ပါတယ္။

(၁) စိတ္ခံစားခ်က္ (Emotional)

(၂) စိတ္ပါဝင္စားမႈ (Motivational)

(၃) အမူအက်င့္ (Behavioral)

(၄) အသိ (Cognitive)

(၅) ရုုပ္ပိုုင္းဆိုုင္ရာ (Physical) – တိုု႔ပဲျဖစ္ပါတယ္။

(၁) စိတ္ခံစားခ်က္ပိုုင္းဆိုုင္ရာ ေရာဂါလကၡဏာေတြဆိုုတာ ဝမ္းနည္းတာ၊ စိတ္ဓာတ္က်တာ၊ စိတ္ေလတာ စတာေတြျဖစ္ပါတယ္။ မ်ားေသာအားျဖင့္ တစ္ခုုခုုလစ္ဟာေနတယ္ဆိုုတဲ့ခံစားခ်က္၊ အရွက္တကြဲအက်ဳိးတနည္းျဖစ္တယ္ဆိုုတဲ့ ခံစားခ်က္ေတြပါ။ ဟာသေတြကိုုလည္း မရယ္တတ္ေတာ့ဘဲ ဘာပဲလုုပ္လုုပ္ သာယာမႈကင္းမဲ့သြားတာမ်ဳိး ျဖစ္ပါတယ္။ သာယာမႈမရွိလိုု႔ ဘာကိုုမွစိတ္တိုုင္းမက်ေတာ့တဲ့အခါ ေဒါသထြက္တာ၊ ေၾကာင့္ၾကတာ၊ စိတ္ဆတ္တာေတြ ျဖစ္လာေစပါတယ္။

(၂) စိတ္ပါဝင္စားမႈလကၡဏာေတြကေတာ့ ပံုုမွန္ကိုုယ္လုုပ္ေနက်အလုုပ္ေတြကိုုလုုပ္ဖိုု႔ စိတ္ပါဝင္စားမႈ လံုုးလံုုးမရွိေတာ့တာပါပဲ။ ဘာေပးမယ္ ညာေပးမယ္ေျပာရင္ေတာင္ ဘယ္လိုုမွထမလုုပ္ခ်င္ေတာ့ဘဲ စိတ္ႏံုုးျပီး ျငီးစီစီျဖစ္ေနတတ္တာမ်ဳိးပါ။ လုုပ္ရမယ္မွန္းသိလည္း စျပီးမလုုပ္ခ်င္ဘဲ အလိုုအေလ်ာက္ေစ့ေဆာ္တဲ့စိတ္ ကင္းမဲ့ေနတာျဖစ္ပါတယ္။ အလုုပ္သြားဖိုု႔၊ ထမင္းစားဖိုု႔၊ စကားေျပာဖိုု႔၊ လိင္ဆက္ဆံဖိုု႔ေတြကိုုေတာင္မွ စိတ္မပါလက္မပါနဲ႔ တအားကိုု ၾကိဳးစားျပီး အတင္းလုုပ္ယူေနရပါတယ္။ Withdrawal from daily activities ျဖစ္ပါတယ္။

(၃) အမူအက်င့္ပိုုင္းအေနနဲ႔လည္း active  (တက္ၾကြစိတ္) မျဖစ္ေတာ့ဘူး၊ productive (အလုုပ္ျဖစ္ထြန္းမႈ၊ ပင္ကိုု အားအင္ တီထြင္ၾကံဆမႈ ေဆာင္ရြက္ထုုတ္လုုပ္ႏိုုင္စြမ္းေတြ) ဘာမွမရွိေတာ့ဘူး။ ဘယ္သူနဲ႔မွ အတူရွိခ်င္စိတ္မရွိဘဲ တစ္ေယာက္တည္း တိတ္တိတ္ဆိတ္ဆိတ္ ေခ်ာင္မွာသြားျပီး အၾကာၾကီး ကုုပ္ေနတာမ်ဳိး၊ အိပ္တာလည္းမဟုုတ္ဘဲ အိပ္ရာထဲ အခ်ိန္မ်ားစြာ လဲေလ်ာင္းေနတာမ်ဳိးပါ။ အိပ္ရာကႏိုုးရင္လည္း မထေသးဘဲ အၾကာၾကီးငိုုင္ျပီး နိစၥဓူဝအလုုပ္ေတြ စတင္ျပီးထလုုပ္ရမွာ၊ တစ္ေန႔တာျဖတ္သန္းရမွာကိုု ေၾကာက္ေနတာမ်ဳိး၊ စိုုးရိမ္ေနတာမ်ဳိး၊ စိတ္မပါလက္မပါျဖစ္ေနတာမ်ဳိး၊ ဘာအဓိပၺာယ္မွလည္းမရွိဘူးလုု႔ိ ထင္ေနတာမ်ဳိးပါ။

(၄) အသိဆိုုင္ရာေရာဂါလကၡဏာဆုုိတာကေတာ့ မိမိကိုုယ္ကိုု တစ္ခ်ိန္လံုုး လြန္လြန္ကဲကဲ အဆိုုးျမင္ေနတာပါ။ ကိုုယ့္ကိုုယ္ကိုုဆိုုရင္ ယံုုၾကည္ခ်က္လံုုးဝမရွိဘဲ အသံုုးမက်ဘူး၊ တပ္မက္ဖြယ္မေကာင္းဘူး၊ အျမဲသူမ်ားထက္တစ္ဆင့္နိမ့္သူ၊ သူမ်ားလိုု ဘယ္ေတာ့မွ မစြမ္းေဆာင္ႏုုိင္ဘူး၊ ယုုတ္ညံ့သူအျဖစ္နဲ႔ ျမင္တတ္ၾကပါတယ္။ တစ္ခုုခုုအဆင္မေျပျဖစ္တိုုင္း ငါဟာ ကံဆိုုးလိုုက္တာ၊ အားလံုုးဟာငါ့ေၾကာင့္၊ ငါကိုုက ဒီလိုုေတြျဖစ္ေနတာ စသျဖင့္ သူမ်ားထက္စာလိုု႔ရွိရင္ မိမိကိုုယ္ကိုု အရင္ဆံုုး အျပစ္တင္လိုုက္တတ္ပါတယ္။ ကိုုယ့္ေၾကာင့္ျဖစ္တာမဟုုတ္လည္း၊ ကိုုယ္လညး္ ဘာမွထိန္းခ်ဳပ္လိုု႔ရႏိုုင္တဲ့ကိစၥေတြမဟုုတ္လည္းဘဲ အားလံုုးဟာ ငါ့ေၾကာင့္ျဖစ္တာဆိုုျပီးပဲ အရင္ဆံုုး ေတြးတတ္ၾကပါတယ္။ ငါဘာလုုပ္လုုပ္ တိုးတက္ေကာင္းမြန္လာမွာမဟုုတ္ဘူး၊ ေျပာင္းလဲလာမွာမဟုုတ္ဘူးလိုု႔ ယံုုၾကည္ထားၾကပါတယ္။

(၅) ရုုပ္ပိုုင္းဆိုုင္ရာ ေရာဂါလကၡဏာေတြဆိုုတာကေတာ့ ဒီစိတ္ခံစားခ်က္ေတြကိုုအေျခခံျပီးေတာ့မွ ရုုပ္ပိုုင္းဆိုုင္ရာထိခိုုက္လာတာ၊ ခြ်တ္ျခံဳက်လာတာ၊ က်န္းမာေရး ထိခိုုက္လာတာမ်ဳိးပါ။ ဥပမာ မၾကာခဏ ေခါင္းကိုုက္တာ၊ ဝမ္းခ်ဳပ္တာ၊ အစာမေၾကျဖစ္တာ၊ မူးေမာ္တာ၊ ခဏေန ဟိုုနားကနာလိုုက္ ဒီနားကနာလိုုက္ျဖစ္တာ။ ဒါေၾကာင့္ စိတ္က်ေဝဒနာခံစားရသူအမ်ားစုုဟာ ဒီလိုုရုုပ္ပိုုင္းဆိုုင္ရာလကၡဏာေတြ ျပလာတဲ့အခါ ေဆးခန္းသြားျပရင္ ေဆးပညာေရာဂါ (ရုုပ္ပိုုင္းဆိုုင္ရာေရာဂါ) တစ္ခုုခုုရွိေနတယ္လိုု႔ မၾကာခဏ မွားျပီး ကုုစားခံရတတ္ပါတယ္။ အမွန္ကေတာ့ စိတ္ေၾကာင့္ျဖစ္တာပါ။ အစာစားခ်င္စိတ္ေပ်ာက္တာ၊ ဘယ္လိုုမွအိပ္မရတာ၊ အလြယ္တကူ ပင္ပန္းႏြမ္းနယ္တာေတြဟာ စိတ္က်ေဝဒနာသည္ေတြ ခံစားရေလ့ရွိတဲ့ ရုုပ္ပိုုင္းဆိုုင္ရာ ေရာဂါလကၡဏာေတြျဖစ္ပါတယ္။

ဒါဆိုုရင္ ဒီလကၡဏာေတြျပတာနဲ႔ပဲ စိတ္က်ေရာဂါျဖစ္ပါတယ္လိုု႔ တစ္ထစ္ခ်ေျပာႏိုုင္ျပီလား။ မေျပာႏိုုင္ပါဘူး။ ဒါေတြျဖစ္တာနဲ႔ပဲ လူတိုုင္း depression ဝင္ေနတယ္လိုု႔ေျပာလိုု႔မရပါဘူး။ Uniopolar depression ျဖစ္ဖိုု႔ဟာ စိတ္ပညာရွင္ (သိုု႔မဟုုတ္) စိတ္ေရာဂါကုုဆရာဝန္ရဲ႕ အေထာက္အထားနဲ႔ စမ္းသပ္မႈအခိုုင္အမာရဖိုု႔ လိုုအပ္ပါတယ္။ စိတ္ေရာဂါကုုဆရာဝန္ေတြ၊ စိတ္ကုုထံုုးပညာရွင္ေတြက ဘယ္လိုု diagnose (ေရာဂါလကၡဏာေတြကိုုရွာေဖြ) သလဲဆိုုေတာ့ ေအာက္ပါအခ်က္အလက္ေတြကိုု အဓိကထား စစ္ေဆးပါတယ္။

Major Depressive Disorder Dx Checklist (စိတ္က်ေရာဂါ စမ္းသပ္ရွာေဖြျခင္းဇယား)

(၁) အနည္းဆံုုး ႏွစ္ပတ္ဆက္တိုုက္ ေရာဂါလကၡဏာေတြျပရပါမယ္။ ၂ရက္၃ရက္နဲ႔ ျပန္ေကာင္းသြားလိုုက္၊ ေနာက္တစ္လေလာက္ေနမွ ျပန္ျဖစ္လိုုက္ဆိုုရင္ major depression လိုု႔သတ္မွတ္လိုု႔မရပါဘူး။ ႏွစ္ပတ္လံုုးလံုုး ေန႔တိုုင္းဆက္တိုုက္ တစ္ေန႔တာရဲ႕အခ်ိန္အမ်ားစုုမွာ ေပ်ာ္ရႊင္မႈနည္းလာတာ၊ တစ္ေန႔တာ ပံုုမွန္လႈပ္ရွားေဆာင္ရြက္ရတဲ့ကိစၥေတြအေပၚ လုုပ္ခ်င္စိတ္ေလ်ာ့နည္းလာတာေတြ ျဖစ္ရပါမယ္။

(၂) အဲ့ဒီႏွစ္ပတ္အတြင္းမွာပဲ ဒီလူဟာ ေအာက္ပါလကၡဏာေတြထဲက အနည္းဆံုုး အခ်က္ ၃ခုု ၄ခုုေလာက္နဲ႔ ကိုုက္ညီရပါမယ္။ (က) သိသိသာသာ ကိုုယ္အေလးခ်ိန္ေျပာင္းလဲသြားတာ (သိုု႔မဟုုတ္) အစာစားခ်င္စိတ္ေျပာင္းလဲသြားတာ၊ (ခ) ေန႔စဥ္ အိပ္လိုု႔မရတဲ့ insomnia အေျခအေန (သိုု႔မဟုုတ္) တစ္ခ်ိန္လံုုးအိပ္ခ်င္ေနတဲ့ hypersomnia အေျခအေနျဖစ္တာ၊ (ဂ) ေန႔စဥ္ စိတ္ဆတ္ျခင္း စိတ္အလိုုမက်ျခင္းျဖစ္တာ (သိုု႔မဟုုတ္) ေန႔စဥ္ ပံုုမွန္လႈပ္ရွားရတဲ့အလုုပ္ေတြဆိုု သိပ္မလုုပ္ခ်င္ေတာ့တာ၊ (ဃ) ေန႔စဥ္ ႏြမ္းနယ္လြယ္တာ (သိုု႔မဟုုတ္) စိတ္မဝင္စား ထိုုင္းထိုုင္းမိႈင္းမိႈင္းျဖစ္တာ၊ (င) ေန႔စဥ္ မိမိဟာ ဘာမွအသံုုးမဝင္သူ အသံုုးမက်သူလိုု႔ျမင္ေနတာ (သိုု႔မဟုုတ္) ကိုုယ့္ကိုုယ္ကိုု အျပစ္ရွိတယ္လုုိ႔ အလြန္အက်ဴးခံစားေနရတာ၊ (စ) ေန႔စဥ္ အာရံုုစူးစိုုက္ဖိုု႔ခက္ခဲလာတာ (သိုု႔မဟုုတ္) ေတြေဝလာျပီး ဆံုုးျဖတ္ခ်က္မခ်ႏိုုင္ေတာ့တာ၊ (ဆ) ေသျခင္းတရားအေၾကာင္းေတြ၊ မိမိကိုုယ္ကိုုအဆံုုးစီရင္ဖိုု႔အေၾကာင္းေတြကိုု ထပ္ခါထပ္ခါ ေတြးမိလာတာ၊ ဒီလိုုေသေၾကာင္းၾကံစည္ဖိုု႔ အစီအစဥ္ဆြဲတာ၊ သုုိ႔မဟုုတ္ တကယ္ေသေၾကာင္းၾကံစည္တာေတြ ျဖစ္ပါတယ္။

(၃)  သိသိသာသာ စိတ္ဖိစီးေသာကေရာက္တာ၊ လုုပ္ေဆာင္ႏိုုင္စြမ္းေတြ အလံုုးစံုုက်ဆင္းလာတာ။

အထက္မွာေဖာ္ျပခဲ့တဲ့အခ်က္(၃)ခ်က္ဟာ Major Depressive Episode (၃)ခုုျဖစ္ပါတယ္။ စိတ္က်ေရာဂါရွိသူဟာ ဒီ episode (၃)ခုုထဲက တစ္ခုုရွိရပါမယ္။ ေနာက္ျပီး mania လိုု႔ေခၚတဲ့ ရူးသြပ္မႈနဲ႔၊ hypermania ေခၚတဲ့အလြန္အၾကဴး စိတ္ၾကြတာမ်ဳိးေတြ မရွိရပါဘူး။ စိတ္တက္လိုုက္က်လိုုက္ ခ်က္ခ်င္း အေျပာင္းအလဲျဖစ္တယ္ဆိုုရင္ ဒါဟာ major depressive disorder မဟုုတ္ဘဲ bipolar disorder (ဘိုုင္ပိုုလာ ေဝဒနာ) ျဖစ္ႏိုုင္ေခ်ရွိတာေၾကာင့္ပါ။ Bipolar နဲ႔ Unipolar Depression ဟာ မတူညီတဲ့ စိတ္ေဝဒနာေတြျဖစ္တာမိုု႔ ဒီႏွစ္ခုုကိုု မမွားယြင္းေအာင္ စိတ္ေရာဂါကုုဆရာဝန္ေတြက ေသခ်ာစမ္းသပ္ရပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုုေတာ့ ကုုထံုုးေတြ၊ ကုုသတဲ့ေဆးေတြ မတူတာေၾကာင့္ျဖစ္ပါတယ္။

အထက္မွာေဖာ္ျပခဲ့တဲ့ ေရာဂါလကၡဏာေတြဟာ ၂ပတ္နဲ႔အထက္ ေန႔စဥ္လိုုလိုု ဆက္တိုုက္ျဖစ္လာျပီဆိုုရင္ေတာ့ ဒါဟာ စိုုးရိမ္ရတဲ့အေနအထားတစ္ခုုမိုု႔ စိတ္ေရာဂါကုုဆရာဝန္ သိုု႔မဟုုတ္ တတ္ကြ်မ္းနားလည္တဲ့ လိုုင္စင္ရဆရာဝန္နဲ႔ ျပသင့္ပါတယ္။ ၂ပတ္မဟုုတ္ေတာ့ဘဲနဲ႔ ဒီလိုုျဖစ္တာဟာ လေပါင္းမ်ားစြာၾကာရွည္လာျပီး တစ္လႏွစ္လေလာက္ေပ်ာက္သြားလိုုက္၊ ျပီးေတာ့ ဆက္တိုုက္ျပန္ျဖစ္လိုုက္နဲ႔ ဒီလိုုမ်ဳိး ေပ်ာက္လိုုက္ေကာင္းလိုုက္ ၂ႏွစ္နဲ႔အထက္ျဖစ္လာျပီဆိုုရင္ေတာ့ ဒါဟာ သာမန္ Major Depression မဟုုတ္ေတာ့ဘဲ တစ္ဆင့္ပိုုဆိုုးတဲ့ Persistent Depressive Disorder ျဖစ္ႏိုုင္ပါတယ္။ ဒီေဆာင္းပါးမွာေတာ့ Unipolar Depression အေၾကာင္းကိုုပဲ အထူးျပဳ focus လုုပ္တာျဖစ္တဲ့အတြက္ အဲ့ဒါေတြကိုု အရမ္းၾကီး အေသးစိတ္မေဖာ္ျပေတာ့ပါ။

Unipolar Depression ဘာေၾကာင့္ျဖစ္တာလဲ?

Stressful events (အလြန္အၾကဴး စိတ္ဖိစီးဖြယ္၊ စိတ္ေသာကေရာက္ဖြယ္ အျဖစ္အပ်က္ေတြေၾကာင့္) ျဖစ္တာပါ။ အဲ့လိုုအျဖစ္အပ်က္ေတြျဖစ္ျပီးလိုု႔ တစ္လအတြင္း စိတ္က်ေဝဒနာ ခံစားရေလ့ရွိတယ္လုုိ႔ သုုေတသနေတြက ဆိုုပါတယ္။ စိတ္က်ေရာဂါျဖစ္ရတဲ့ အေၾကာင္းအရာေတြကေတာ့ မ်ားစြာျဖစ္ႏိုုင္ပါေသးတယ္။ သုုေတသနအခ်ဳိ႕ကလည္း မ်ဳိးရိုုးဗီဇ ဂ်ီး(န္) (genes) ျပႆနာေတြေၾကာင့္ျဖစ္တယ္လိုု႔ဆိုုသလိုု တခ်ဳိ႕ကလည္း ဦးေႏွာက္ထဲက biochemical ေတြ အလုုပ္လုုပ္တာမွားယြင္းမႈေၾကာင့္လိုု႔ ဆိုုပါတယ္။ တခ်ဳိ႕သုုေတသနေတြကလည္း ကိုုယ္ခံအားက်ဆင္းမႈ immune system ခ်ဳိ႔ယြင္းမႈေၾကာင့္လိုု႔ ေထာက္ျပၾကျပီး တခ်ဳိ႔သုုေတသနေတြကလည္း ငယ္စဥ္က မိမိခ်စ္ခင္အားကိုုးရသူ၊ တြယ္တာရသူကိုု ဆံုုးရံႈးလိုုက္ရတဲ့ trauma ေၾကာင့္၊ ငယ္စဥ္က abuse နဲ႔ neglect လုုပ္ခံခဲ့ရတဲ့ trauma ေတြေၾကာင့္လိုု႔ အေထာက္အထား၊ စာရင္းဇယားေတြနဲ႔ ေဖာ္ျပၾကပါတယ္။ ဒါေတြအျပင္ sociocultural factors (လူမႈယဥ္ေက်းမႈ အေၾကာင္းတရားေတြ) ေၾကာင့္လည္း ျဖစ္ႏိုုင္ေသးတယ္လုုိ႔ ဆိုုပါတယ္။ လူမႈယဥ္ေက်းမႈဆိုုတာကေတာ့ ဥပမာေျပာရရင္ လိုုအပ္တဲ့အခ်ိန္မွာ social support (ႏွစ္သိမ့္အားေပးကူညီမယ့္သူ) မရရွိတာတိုု႔၊ အိမ္ေထာင္ေရးအဆင္မေျပတာတိုု႔၊ အခက္အခဲ ျပႆနာ ၾကီးၾကီးမားမားေတြ ေတြ႔ၾကံဳရင္ဆိုုင္ရခ်ိန္မွာ ေဘးမွာတစ္ေယာက္မွမရွိဘဲ ကယ္သူမဲ့တာမ်ဳိး၊ ဘယ္သူနဲ႔မွ ရင္းႏွီးထိေတြ႔မႈမရွိဘဲ သီးသန္႔ isolated ျဖစ္ေနတာမ်ဳိးေတြပါ။

ဘယ္သူေတြမွာ အျဖစ္မ်ားသလဲ?

Major Depressive Disorder ဟာ အမ်ဳိးသားေတြမွာထက္ အမ်ဳိးသမီးေတြမွာ ႏွစ္ဆနီးပါး ပိုုအျဖစ္မ်ားတယ္လုုိ႔ သုုေတသနေတြက ေထာက္ျပထားပါတယ္။ ေဟာ္မုုန္းမတူညီမႈ၊ ခႏၶာေဗဒမတူညီမႈနဲ႔ လူမႈအသိုုင္းအဝိုုင္းေတြမွာ အသက္ရွင္ လုုပ္ရွားက်င္လည္ေနရတဲ့ ပတ္ဝန္းက်င္ေတြ မတူညီမႈ၊ လူမႈပတ္ဝန္းက်င္ေတြရဲ႕ ဆက္ဆံမႈ (treatment) နဲ႔ အခြင့္အေရးရရွိပံုုခ်င္း မတူညီမႈေတြေၾကာင့္ ဒီလိုု ေယာက်္ားနဲ႔မိန္းမအၾကား ကြာျခားမႈေတြရွိေနတာျဖစ္ႏိုုင္တယ္လိုု႔ သံုုးသပ္ၾကပါတယ္။

Depression ဟာ ကမာၻတစ္လႊားမွာျဖစ္ပြားေနတဲ့ စိတ္ေဝဒနာျဖစ္ပါတယ္။ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုုမွာ တစ္ႏွစ္ကိုု လူဦးေရ ၉% ဟာ unipolar depression ခံစားေနရပါတယ္။ ဒီထဲက ၅%က အလယ္အလတ္ေလာက္ျဖစ္ျပီး က်န္တဲ့ ၄% ကေတာ့ အေတာ္စိုုးရိမ္ရတဲ့အေျခအေနရွိပါတယ္။ လူဦးေရရဲ႕ ၁၈%ဟာ တစ္သက္မွာ တစ္ခါေတာ့ ျပင္းထန္တဲ့ unipolar depression အနည္းဆံုုးတစ္ခါ ျဖစ္ဖူးၾကပါတယ္။ ဒီစာရင္းဇယားေတြဟာ ကေနဒါ၊ အဂၤလန္၊ ျပင္သစ္နဲ႔ တျခားႏိုုင္ငံေတြမွာလည္း အတူတူပဲျဖစ္ပါတယ္။ ျပင္းထန္သည္ျဖစ္ေစ၊ မျပင္းထန္သည္ျဖစ္ေစ စိတ္က်ေရာဂါဟာ လူခ်မ္းသာေတြထက္ လူဆင္းရဲေတြမွာ ပိုုျပီးအျဖစ္မ်ားပါတယ္။ ၂ဝ၁၁ ခုုႏွစ္ သုုေတသနမွတ္တမ္းတစ္ခုုအရ ဘရာဇီး၊ ယူကရိန္း၊ အေမရိကနဲ႔ နယူးဇီလန္ႏိုုင္ငံေတြဟာ စိတ္က်ေရာဂါရွိသူ အရြယ္ေရာက္ေတြ ပိုုမ်ားျပီး စပိန္၊ မကၠစီကိုု၊ အီတလီ၊ ဂ်ာမနီနဲ႔ ဂ်ပန္ႏိုုင္ငံေတြကေတာ့ စိတ္က်ေဝဒနာခံစားရသူ ၄%ေအာက္မွာပဲ ရွိပါတယ္။

Unipolar depression ကိုု အသက္အရြယ္မေရြး ခံစားရႏုုိင္ေပမဲ့ အထူးသျဖင့္ကေတာ့ အသက္၄ဝေက်ာ္အရြယ္ေတြမွာ ပိုုျပီးအေတြ႔ရမ်ားပါတယ္။ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုုမွာ အသက္ ၂၆ႏွစ္အရြယ္ဆိုုတာဟာ depression ျဖစ္ေလ့ရွိတဲ့ အလယ္အလတ္အရြယ္ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဒီနံပါတ္ဟာ generation တစ္ခုုကေနတစ္ခုု ပိုုျပီးက်က်လာေနပါတယ္။ Unipolar depression ရွိသူေတြထဲက ၈၅% ဟာ ဘာကုုသမႈမွ မခံယူဘဲ သူ႔အလိုုလိုု အခ်ိန္တစ္ခုုအၾကာမွာ ေပ်ာက္ကင္းသြားတတ္ၾကပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ အဲ့ဒီအုုပ္စုုထဲကမွ ၄ဝ% ကေတာ့ ေနာက္တစ္ၾကိမ္ depression ျပန္ဝင္တတ္ၾကပါတယ္။ ဘယ္ႏုုိင္ငံ၊ ဘယ္လူမ်ဳိးမဆိုု မိမိကုုိယ္ကိုု အဆံုုးစီရင္သြားၾကသူေတြရဲ႕ ၃ဝ% ကေန ၇ဝ% ဟာ Major Depreesive Disorder သိုု႔မဟုုတ္ Bipolar Disorder တစ္ခုုခုုရွိၾကပါတယ္။

(စိတ္က်ေရာဂါကိုု ဘယ္လိုုကုုသလဲဆိုုတဲ့အပိုုင္းကိုုေတာ့ “Treating Depression – စိတ္က်ေရာဂါကိုုကုုသျခင္း” ဆိုုတဲ့ ေနာက္ထပ္ေရးမယ့္ေဆာင္းပါးထဲမွာ ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါမယ္)

Craton Highways

ကိုုးကား –

(၁) ၂၀၁၅ခုုႏွစ္ထုုတ္ အေမရိကတြင္ပံုုႏွိပ္ေသာ Princeton တကၠသိုုလ္မွ ပါေမာကၡ ေဒါက္တာ Ronald J. Comer ၏ Abnormal Psychology (9th edition) စာအုုပ္, အခန္း (၇) “Depressive and Bipolar Disorders”  မွ Unipolar Depression: The Depressive Disorders၊ စာမ်က္ႏွာ ၂၁၆ မွ ၂၃၅ အထိ

(၂) အေမရိကန္စိတ္ပညာအသင္းၾကီး (American Psychology Association) မွ ၂၀၁၃ခုုႏွစ္တြင္ ထုုတ္ေဝေသာ Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders-5 (DSM 5), Section “Depressive Disorders” စာမ်က္ႏွာ ၁၅၅ မွ ၁၆၈ အထိ