ထရန္(စ္)ဂ်န္ဒါႏွင့္ အမ်ားသံုးအိမ္သာ

ထရန္(စ္)ဂ်န္ဒါႏွင့္ အမ်ားသံုးအိမ္သာ
Transgender and Public Restrooms
သူလိုကိုယ္လို လူမ်ားစု (majority) အေနနဲ႔ေတာ့ က်ား-မ ေရးထားရင္ (ဒါမွမဟုတ္) symbol သေကၤတေလးေတြနဲ႔ က်ား-မ ခြဲျပထားရင္ ဘယ္အိမ္သာကိုဝင္ရမယ္ဆိုတာဟာ စိတ္ပူစရာကိစၥတစ္ခုမဟုတ္သလို ေတြးလည္းမေတြးျဖစ္၊ ေတာ္ရံုတန္ရံု သတိလည္းမထားျဖစ္တဲ့ကိစၥတစ္ခုပါ။ မ်က္လံုးကေန ျမင္လိုက္၊ စိတ္ကေန ဖတ္လိုက္မိတာနဲ႔ ဦးေႏွာက္ကအလုိလိုနားလည္ျပီး ေျခေထာက္ေတြက သက္ဆိုင္ရာ သန္႔စင္ခန္းဆီ အလိုလုိ ဦးတည့္ေပးျပီးသားျဖစ္ေနတယ္။ ဒါေပမဲ့ ထရန္(စ္)ဂ်န္ဒါ (transgender) ေတြအေနနဲ႔က်ေတာ့ ဒီကိစၥဟာ စဥ္းစားရတဲ့ကိစၥတစ္ခု၊ တစ္ဆင့္ေထာက္ျပီးေတြးရတဲ့ အေၾကာင္းအရာတစ္ခုျဖစ္တယ္။ စကားဝိုင္းထဲထည့္ေျပာရတဲ့ေခါင္းစဥ္တစ္ခုျဖစ္ႏိုင္သလို ေန႔စဥ္ၾကံဳေတြ႔ေနရတဲ့ အခက္အခဲတစ္ခု၊ အပူေသာကတစ္ခုလည္း ျဖစ္ႏိုင္တယ္။
Transgender ဆိုတာကို မသိေသးတဲ့သူေတြအတြက္ အရပ္စကားနဲ႔ဘာသာျပန္ေပးရရင္ေတာ့ ဆန္႔က်င္ဘက္လိင္/ဂ်န္ဒါကဲ့သုိ႔ ဝတ္စားဆင္ယင္ ျပဳမူေျပာဆိုေနထိုင္သူလို႔ ဆိုရမွာေပါ့။ ေမြးတုန္းကပါလာတဲ့ ဇီဝေဗဒကေပးလိုက္တဲ့ ခႏၶာကိုယ္အစိတ္အပိုင္းနဲ႔ မိမိအတြင္းစိတ္ဆႏၵမွာျဖစ္ေပၚေနတဲ့အရာေတြ တစ္ထပ္တည္းမက်တာ။ “LGBTQIA+ အနက္အဓိပၸာယ္မ်ား” ဆိုတဲ့ေဆာင္းပါးမွာ ကိုယ္ တစ္ခါ ဘာသာျပန္ေပးဖူးတာကို ျပန္ညႊန္းရရင္ေတာ့ “Transgender (trans) = ေမြးဖြားစဥ္တြင္ ပါလာခဲ့ေသာ လိင္၊ ဇီဝေဗဒ ရုုပ္ပိုုင္းဆိုုင္ရာ စရိုုက္လကၡဏာမ်ား (ဥပမာ အသံ၊ ရင္အုုပ္၊ လိင္အဂၤါဇာတ္၊ လည္ေစ့၊ ဆံပင္၊ ကိုုယ္ခႏၶာဖြဲ႔စည္းပံုု စသည္) ႏွင့္ မိမိအတြင္းစိတ္တြင္ ခံစားသိရွိလက္ခံထားေသာ ဂ်န္ဒါတိုု႔ ကြဲျပားျခားနားေနသူကိုု ေဖာ္ျပရာတြင္ သံုုးႏႈန္းသည့္ ဘံုုစကားလံုုးျဖစ္သည္။ ထိုု႔ေၾကာင့္ ေယဘုုယ်အားျဖင့္ ဆန္႔က်င္ဘက္ဂ်န္ဒါကဲ့သိုု႔ ျပဳမူေျပာဆို ဝတ္စားဆင္ယင္ထံုုးဖြဲ႔သူမ်ားသည္ Transgender မ်ားဟုု ဆိုုႏိုုင္သည္” လို႔ ရွင္းျပထားဖူးတယ္။
သူ႔ကိုယ္သူ အမ်ဳိးသမီးတစ္ေယာက္ပါလို႔ အတြင္းစိတ္ဆႏၵ သေဘာရင္းအတိုင္း နက္နက္ရိႈင္းရိႈင္း ခံယူယံုၾကည္ထားတဲ့ transgender woman တစ္ေယာက္ဟာ သူ႔ရဲ႕ေမြးရာပါ သူေရြးခ်ယ္ခြင့္မရွိတဲ့ လိင္အဂၤါပစၥည္းေၾကာင့္ အမ်ဳိးသမီးသန္႔စင္ခန္းကိုဝင္ဖို႔ တြန္႔ဆုတ္ေနရတယ္၊ ေၾကာင့္ၾကပူပန္ေနရတယ္၊ ရွက္ေနရတယ္၊ အျပစ္ရွိသလို မွားသလို ခံစားေနရတယ္၊ မျဖစ္သင့္တဲ့အလုပ္တစ္ခုကိုလုပ္ေနရသလို စိုးရြံ႕ေနရတယ္ဆိုရင္ ဒါဟာ အဲ့ဒီလူ႔အဖြဲ႔အစည္း တစ္ခုခုေတာ့ မွားေနျပီလို႔ သက္ေသထူလိုက္တာပဲျဖစ္တယ္။ လူေတြအားလံုးဟာ ကိုယ့္ယံုၾကည္ခ်က္၊ ကိုယ္ခံယူခ်က္၊ ကိုယ့္ရပ္တည္ခ်က္၊ ကိုယ့္အရွက္သိကၡာနဲ႔ကိုယ္ ေနခ်င္ၾကတဲ့သူေတြခ်ည္းပဲ။
ေမြးရာပါလိင္အဂၤါပစၥည္းကိစၥေတြ၊ လိင္စိတ္ဝိေသသကြဲျပားမႈေတြအားလံုးကို အသာဖယ္ထားလိုက္ျပီး ဆိုရရင္ လူသားအားလံုးဟာ သူမ်ားနည္းတူပဲ တန္းတူညီတူ ဆက္ဆံခံခ်င္ၾကတယ္၊ သူမ်ားေပ်ာ္ခ်င္သလို ေပ်ာ္ခ်င္ၾကတယ္၊ သူမ်ားလြတ္လပ္သလို လြတ္လပ္ခြင့္ရခ်င္ၾကတယ္၊ သူမ်ားျငိမ္းခ်မ္းသလို ျငိမ္းခ်မ္းခ်င္ၾကတယ္။ ဘယ္သူမွေတာ့ ထူးကဲျပီး ႏွိမ့္ခ်ဆက္ဆံမခံခ်င္ဘူး။ ကိုယ့္အမွားတစ္ခုမွမရွိဘဲ သူ႔အလိုလိုက်ေရာက္လာတဲ့ သံသယမ်က္လံုးၾကီးေတြ၊ ရြံသလိုလို ရြဲ႕သလိုလို ကဲ့ရဲ႕သလိုလို ေနာက္ေျပာင္သေရာ္သလိုလို အၾကည့္ေတြ အေျပာေတြကို ဘယ္သူမွေတာ့ ခံခ်င္ၾကမယ္မထင္ဘူး။
အဲ့သလိုပဲ transgender ေတြဟာလည္း သူတို႔စိတ္ထဲက သူတို႔ကိုယ္တိုင္ခံယူထားတဲ့ဂ်န္ဒါနဲ႔ ကိုက္ညီတဲ့သန္႔စင္ခန္းကို အမ်ားနည္းတူ ေရြးခ်ယ္ခြင့္ရွိသင့္တယ္။ က်ားအဂၤါပါလို႔ က်ားအိမ္သာဝင္ရမယ္၊ မ,အဂၤါပါလို႔ မ,အိမ္သာဝင္ရမယ္ဆိုတာေတြဟာ လူသားေတြကပဲ လူမႈေရးအစဥ္အလာေတြ၊ ဓေလ့ထံုးတမ္းေတြအရ ကန္႔သတ္ထားတာျဖစ္တယ္။ ဟုတ္ျပီ။ ဒါဆို transgender အမ်ဳိးသမီးဟာလည္း အမ်ဳိးသမီးပဲမို႔ သူ မ,အိမ္သာဝင္တာကို သာမန္အမ်ဳိးသမီးေတြကို အခြင့္အေရးေပးထားသလိုပဲ ၾကည္ၾကည္ျဖဴျဖဴ တန္းတူညီတူ ခြင့္ျပဳသင့္တယ္။ မိန္းကေလးအခ်င္းခ်င္းေသာ္လည္းေကာင္း၊ ေယာက်္ားေလးေတြကေသာ္လည္းေကာင္း ေလွာင္တာေတြ၊ သေရာ္တာေတြ၊ ထြီထြယ္ေတြ၊ ႏႈတ္အားျဖင့္ ကိုယ္ထိလက္ေရာက္အားျဖင့္ေစာ္ကားတာေတြ မလုပ္သင့္ဘူး။ ဒီလိုလုပ္တာဟာ ရိုင္းစိုင္းတဲ့အျပဳအမူလို႔ သတ္မွတ္ႏိုင္တယ္။
အလားတူစြာပဲ မိမိဟာ ေယာက်္ားတစ္ေယာက္ပါလို႔လက္ခံထားတဲ့ transgender အမ်ဳိးသားတစ္ေယာက္ကို သူ႔ေမြးရာပါလိင္အဂၤါက ဘာပဲျဖစ္ေနေန၊ ဒီလိင္အဂၤါၾကီး ခြဲစိတ္ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲထားသည္ျဖစ္ေစ မေျပာင္းလဲထားသည္ျဖစ္ေစ သူ႔ကို သူ႔ဂ်န္ဒါနဲ႔ကိုက္ညီတဲ့အိမ္သာကို အသာတၾကည္ ေပးသံုးသင့္တယ္။ ဒါဟာ သူ႔ရဲ႕လူ႔အခြင့္အေရးပဲျဖစ္တယ္။ သန္႔စင္ခန္းသံုးတာပဲ ဘယ္သူကမွေတာ့ အေရးမၾကီးဘဲ အေပ်ာ္သေဘာနဲ႔ မသံုးပါဘူး။ တကယ္လိုအပ္လို႔ မျဖစ္မေန သံုးတာပါ။ ကိုယ္ကိုယ္သူသူ လူတိုင္းလည္း သံုးၾကတာပဲ။ သူတို႔လည္း လူသားထဲကလူတစ္ေယာက္ပဲမို႔ သံုးမွာပဲ။ ဒါဟာ ဘာေတြမ်ား မွားေနလို႔လဲ။ ဘာမ်ာ းရယ္စရာ၊ ႏွိမ့္ခ်စရာ၊ ခ်ဳိးႏွိမ္စရာ၊ တားျမစ္စရာ ျဖစ္ေနလို႔လဲ။
ဘာျဖစ္လို႔ ဒါေတြ ေျပာေနရသလဲဆိုေတာ့ ကမာၻေပၚမွာ transgender ေတြဟာ ခြဲျခားဆက္ဆံအခံရဆံုး (discriminate against)၊ အစအေနာက္ အခံရဆံုး၊ စိတ္ဒဏ္ရာအရဆံုး၊ အရွက္တကြဲအက်ဳိးတနည္းျဖစ္ေအာင္ နည္းမ်ဳိးစံုနဲ႔ ကိုယ္ထိလက္ေရာက္ေသာ္လည္းေကာင္း ႏႈတ္အားျဖင့္ေသာ္လည္းေကာင္း အေစာ္ကားအခံရဆံုး၊ အႏွိပ္စက္ခံရဆံုး၊ အဖယ္ၾကဥ္ခံရဆံုး၊ မိမိကိုယ္ကိုေသေၾကာင္းၾကံမႈ အမ်ားဆံုး လူနည္းစု (minority) ျဖစ္ေနလို႔ပါပဲ။ အိမ္သာတက္ဖို႔ အိမ္သာဝင္တာေတာင္ ေယာက်္ားအိမ္သာကို ေယာက်္ားေလးလိုဝတ္ဆင္ထားသူအမ်ဳိးသမီးက ဝင္လို႔ဆိုျပီးတစ္ဖံု၊ မိန္းမအိမ္သာကို မိန္းကေလးလိုဝတ္ဆင္ထားသူအမ်ဳိးသားက အတင္းကာေရာ မေတာ္မတရားစိတ္နဲ႔ ဝင္လာပါတယ္တစ္မ်ဳိးနဲ႔ transgender ေတြခမ်ာ ဟိုကပယ္ ဒီကပယ္၊ ဟိုကပထုတ္ ဒီကပထုတ္နဲ႔ ဗ်ာမ်ားရရွာတာပါ။
ဟုတ္ပါျပီတဲ့။ သူတို႔ႏွင္ထုတ္လို႔ မိမိစိတ္ထဲကခံယူထားတဲ့ဂ်န္ဒါၾကီးကို လ်စ္လ်ဴရႈ ျဖစ္ညွစ္ျမိဳသိပ္ သတၱိေမြးျပီး သူတို႔ပလႊတ္လိုက္ၾကတဲ့အတိုင္း ကိုယ့္ေမြးရာပါလိင္အဂၤါနဲ႔ကိုက္ညီတဲ့အိမ္သာကို ဝင္သံုးပါျပီတဲ့။ အဲ့ဒီမွာလည္း တစ္ခါ အႏိုင္က်င့္ေစာ္ကားခံရျပန္ျပီ။ မိန္းမလိုဝတ္ျပီး ေယာက်္ားအိမ္သာ ဘာလာလုပ္တာလဲတို႔၊ မင္းက အေျခာက္လားတို႔ စသျဖင့္ ျပက္ရယ္ေလွာင္ေျပာင္ၾက၊ အထင္ေသးၾက၊ လက္ျငိဳးထိုးၾကတဲ့အျပင္ တခ်ဳိ႕ဆိုရင္ ကိုယ္ထိလက္ေရာက္ အႏိုင္က်င့္ေစာ္ကားတာေတြ၊ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာအၾကမ္းဖက္တာေတြအထိပါ လုပ္ၾကပါတယ္။ ဒါေတြဟာ တကယ္ျဖစ္ပ်က္ေနတဲ့အရာေတြပါ။ ယံုတမ္းေတြ မဟုတ္ပါဘူး။ Transgender ေတြဟာ ဒီလိုအေသးအဖြဲ အိမ္သာကိစၥေလးမွာေတာင္ discriminate အလုပ္ခံရပါတယ္။ Sexual abuse, sexual assault, sexual harassment အလုပ္ခံရပါတယ္။ တျခား အလုပ္အကိုင္ အခြင့္အေရး၊ က်န္းမာေရး အခြင့္အေရး၊ ပညာေရး အခြင့္အေရး စတဲ့က႑ေတြမွာဆိုရင္ေတာ့ ေျပာမေနနဲ႔ေတာ့။ မီးကုန္ယမ္းကုန္ အဖိႏွိပ္ခံ အဖယ္ၾကဥ္ ခံေနၾကရပါတယ္။
ဒီေန႔ပဲ YouTube မွာ documentary တစ္ခုၾကည့္လိုက္ရတယ္။ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု Texas ျပည္နယ္မွာ ေမြးဖြားၾကီးျပင္းလာတဲ့ ၆ႏွစ္ကေလးေလး။ ေမြးတုန္းက ေယာက်္ားအဂၤါပါလို႔ ေယာက်္ားေလးလို႔ သတ္မွတ္လိုက္ၾကေပမဲ့ အသက္၂ႏွစ္ခြဲ ၃နွစ္အရြယ္မွာေတာ့ မိန္းကေလးတစ္ေယာက္လိုပဲ ျပဳမူလာတယ္၊ ေျပာဆိုလာတယ္။ ေနာက္ျပီး သူ႔ကိုယ္သူ မိန္းကေလးတစ္ေယာက္ပါလို႔ သူကိုယ္တိုင္လည္းလက္ခံျပီး သူ႔မိဘေဆြမ်ဳိးညီကိုေမာင္ႏွမနဲ႔ ေက်ာင္းက ဆရာဆရာမ သူငယ္ခ်င္းအေပါင္းအသင္းေတြကိုပါ သူ႔ကိုမိန္းကေလးအျဖစ္လက္ခံေပးဖို႔ ေတာင္းဆိုလာတယ္။ မိန္းကေလးလိုပဲေနတယ္၊ ေျပာတယ္၊ ဝတ္တယ္၊ ကစားတယ္။ ဒီအထိက ျပႆနာမရွိဘူး။ ျပႆနာက ေက်ာင္းမွာ အိမ္သာသံုးတဲ့အခါပဲ။ သူတုိ႔ျပည္နယ္က ေရွးရိုးစြဲ conservative ဆန္တယ္၊ ဘာသာေရးအယူအရမ္းသီးျပီး progressive ျဖစ္တဲ့ကိစၥေတြကို သိပ္လက္မခံဘူးလို႔ နာမည္ၾကီးတဲ့ျပည္နယ္ေပါ့။
အဲ့ဒီမွာ ဒီကေလးေလးက မိန္းမအိမ္သာကိုသံုးတဲ့အခါ တျခားေက်ာင္းသူေတြက မၾကည္ျဖဴၾကပါဘူး။ သူ႔ကိုအႏိုင္က်င့္ၾကတယ္။ နာမည္မ်ဳိးစံုတပ္ျပီးေခၚၾကတယ္။ ကေလးက လူအမ်ားရဲ႕အာရံုစိုက္ခံရျပီး လူၾကားထဲ ေန႔တိုင္းအရွက္ခြဲခံရသလိုျဖစ္ျပီး စိတ္ထဲတအားခံစားရတယ္။ သူ႔မိဘကလည္း စိတ္မေကာင္းဘူး။ ေယာက်္ားေလးအိမ္သာကိုဝင္ခိုင္းေတာ့လည္း ကေလးက ဘယ္ဝင္ခ်င္မလဲ။ သူ႔ကိုယ္သူ မိန္းကေလးပါလို႔သတ္မွတ္ထားပါတယ္ဆိုမွ ေယာက်္ားေလးအိမ္သာဝင္ရတာ ရွက္မွာေပါ့။ သူ႔စိတ္ထဲကဂ်န္ဒါနဲ႔ ကိုက္မွမကိုက္ညီတာကိုး။ ျပင္သစ္အလံကိုၾကည့္ခိုင္းျပီး မင္း အဂၤလန္အလံလို႔ေျပာရမယ္ဆိုျပီး အတင္းခိုင္းသလိုမ်ဳိးၾကီးျဖစ္ေနတယ္။ A ကိုေတြ႔ရဲ႕သားနဲ႔ B ပါလို႔ အတင္းဖတ္ခိုင္းသလိုေပါ့။ ဟုတ္မွမဟုတ္တာ ဘယ္လုပ္ခ်င္မလဲ။
သူ႔အေမကိုယ္တိုင္ကလည္း ဘာသာေရးအယူသီးသူမို႔ အရင္က ဒါကိုလက္မခံႏိုင္ေပမဲ့ ေနာက္ပိုင္း သူ႔သားသမီးျဖစ္ေနတဲ့အခါမွာ ေမတၱာစိတ္နဲ႔ transgender ဆိုတဲ့ ေဝါဟာရအေၾကာင္း စာေပေတြဖတ္ရႈေလ့လာလာတယ္။ လက္ခံဖို႔ၾကိဳးစားၾကည့္လာျပီး နားလည္တတ္သိသူေတြနဲ႔ စကားေတြေျပာၾကည့္ ဆက္သြယ္ၾကည့္ျပီး ေနာက္ပိုင္း ကေလးကို သမီးရင္းတစ္ေယာက္လိုပဲ ဆက္ဆံေတာ့တယ္။ ျပဳစုပ်ဳိးေထာင္ေတာ့တယ္။
ဒါေပမဲ့ ေက်ာင္းကေတာ့ ကေလးရဲ႕ဂ်န္ဒါကိစၥကို နားမလည္ေသးဘဲ ေက်ာင္းအုပ္ကိုယ္တိုင္ကိုက ျပႆနာေျပလည္ေအာင္ဆိုျပီး ကေလးကို သီးသန္႔အိမ္သာတစ္ခုထားေပးလိုက္တယ္။ ျပႆနာေျဖရွင္းရာမေရာက္ဘဲ ကေလးကို လူပိုအာရံုစိုက္ေအာင္ ဆြဲထုတ္ေပးလိုက္သလို၊ ကေလးခ်င္း ဝိုင္းအစအေနာက္ခံရေအာင္ လမ္းေၾကာင္းေပးလိုက္သလို၊ သမီးေလးကို သူမ်ားနည္းတူ တန္းတူညီတူမဆက္ဆံဘဲ ပံုမွန္မဟုတ္တဲ့ (သာမန္ထက္ထူးျခားေနတဲ့) အခြင့္အေရးတစ္ခု သီးသန္႔ဖန္တီးေပးလိုက္သလို၊ ကေလးကို ပါးပါးေလးနဲ႔သပ္ခ်ျပီး discriminate လုပ္လိုက္သလို ျဖစ္သြားတယ္။ ဒီေတာ့ ကေလးက ရွက္တယ္လို႔ေျပာတယ္။ သူ ခံစားရတယ္။ သူ ဒါေတြ မခံစားခ်င္ဘူး။ သာမန္မိန္းကေလးေတြလိုပဲ သူၾကီးျပင္းခ်င္တယ္။ ဒါေပမဲ့ ဒါဟာ သူ႔အတြက္ သိပ္ကိုၾကီးမားတဲ့ အရြယ္နဲ႔မမွ်တဲ့စိန္ေခၚမႈၾကီးျဖစ္ေနတယ္။
ဒါေၾကာင့္ ကမာၻ႔တိုးတက္ျပီးႏိုင္ငံအခ်ဳိ႕ရဲ႕ ယဥ္ေက်းမႈနဲ႔လူ႔အခြင့္အေရးထြန္းကားတဲ့ေဒသေတြမွာ transgender ေတြကို ကာကြယ္ေပးထားတဲ့ဥပေဒေတြ ထားရွိပါတယ္။ ဥပေဒတည္ရွိတာနဲ႔အညီ စိုးမိုးမႈလည္းရွိပါတယ္။ သူ႔ဟာသူ ဘာဂ်န္ဒါပဲျဖစ္ျဖစ္၊ သူ႔ရဲ႕လိင္စိတ္ဝိေသသ sexual orientation ဟာ ဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ လူတစ္ေယာက္ကို အျခားလူတစ္ေယာက္က ဆႏၵမပါဘဲ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာအၾကမ္းဖက္ရင္၊ အတင္းကာေရာ ကိုယ္ထိလက္ေရာက္ ကပ်က္ယပ်က္လုပ္ရင္ ဒါဟာ ျပစ္မႈထိုက္တာပါပဲ။ ဒါကို ေသခ်ာနားလည္ဖို႔လိုပါတယ္။ မိန္းမလိုဝတ္ျပီး ေယာက်္ားအိမ္သာထဲသြားတာကိုး ခံေပါ့.. ဆိုတာမ်ဳိးေတြဟာ အင္မတန္ရႈတ္ခ်ဖို႔ေကာင္းတဲ့၊ မယဥ္ေက်းတဲ့ အေတြးအေခၚေတြျဖစ္ပါတယ္။ Victim blaming ကို အသားေပးတဲ့ အသိဥာဏ္ပညာပိုင္းဆိုင္ရာ မရင့္က်က္မႈေတြျဖစ္ပါတယ္။
ဥပေဒဆိုတာ ျပစ္မႈထင္ရွားမွ အျပစ္ေပးလို႔ရတာမ်ဳိးပါ။ ျပစ္မႈမေျမာက္တဲ့၊ ျပစ္မႈရယ္လို႔ အမည္ေသေသခ်ာခ်ာမတပ္ႏိုင္တဲ့ အျခားနည္းလမ္းေတြနဲ႔လည္း transgender ေတြဟာ အေႏွာင့္အယွက္ခံ၊ ခြဲျခားဆက္ဆံခံေနရပါတယ္။ ဥပမာ ေက်ာင္းတစ္ေက်ာင္းမွာ က်ားအိမ္သာ-မ,အိမ္သာ ႏွစ္ခုပဲ ထားေပးတယ္ဆိုပါစို႔။ Transgender ေတြဟာ သူတို႔အတြင္းစိတ္ဆႏၵကျဖစ္တည္လာတဲ့ဂ်န္ဒါနဲ႔ကိုက္ညီတဲ့ သန္႔စင္ခန္းကိုပဲ သြားမွာျဖစ္ပါတယ္။ ဒီအခါမွာ ေက်ာင္းသားေက်ာင္းသူအခ်င္းခ်င္း အႏိုင္က်င့္ေစာ္ကားတာ၊ အလိုမရွိတာ၊ ႏွာေခါင္းရႈံ႕တာ၊ မၾကားတၾကားေစာင္းေျမာင္းေျပာတာ၊ ေက်ာင္းတာဝန္ရွိသူေတြကို တိုင္တာေတာတာ၊ မဟုတ္မဟတ္ လီဆယ္ေျပာတာ စတာေတြ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္ (ျဖစ္လည္းျဖစ္ေနပါတယ္)။ အဲ့ဒီအခါမွာကိုက transgender ေတြဟာ သူမ်ားတန္းတူ လြတ္လပ္ခြင့္မရဘဲ အရာရာကိုစိုးရြံ႕ျပီး ေၾကာင့္ၾကေနရပါတယ္။
သြားလည္း ဟိုလူက သတိထားျပီးၾကည့္ေန၊ စားလည္း ဒီလူက သတိထားျပီးၾကည့္ေန being watched ဆိုတဲ့ခံစားမႈမ်ဳိး အခ်ိန္တိုင္းခံစားရႏိုင္ပါတယ္။ ဒါဟာ ေကာင္းမြန္တဲ့ကိစၥတစ္ခုမဟုတ္ပါဘူး။ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာအရလည္း မေကာင္းသလို ရုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာအရလည္း သူတို႔ကို တိုက္ရိုက္ထိခိုက္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သူတို႔ေတြရဲ႕အခြင့္အေရးကို ေဖာ္ထုတ္ေတာင္းဆိုျပီး ရဲရဲဝံ့ဝံ့ေျပာဆို၊ သူတို႔ဘက္ကရပ္တည္ေပးမယ့္လူေတြ အမ်ားၾကီးလိုအပ္ပါတယ္။ လူနည္းစုရဲ႕ အဖိႏွိပ္ေစာ္ကားခံ၊ အႏိုင္က်င့္ခံေနရတာေတြကို နည္းႏိုင္သမွ်နည္းျပီး ရပ္တန္းကရပ္သြားေအာင္ လူမ်ားစုက ဝိုင္းျပီးကူညီရမွာျဖစ္ပါတယ္။
ကိုယ္ေနထိုင္တဲ့ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုက ေအာ္ရီဂန္ (Oregon) ျပည္နယ္မွာဆိုရင္ မူလတန္း အလယ္တန္း အထက္တန္းေက်ာင္းကေနစလို႔ တကၠသိုလ္ ေကာလိပ္၊ အစိုးရရံုးဌာနေတြ၊ ပုဂၢလိက အေဆာက္အဦေတြ၊ ေရွာ့ပင္းစင္တာေတြအမ်ားစုမွာ က်ားအိမ္သာ၊ မ,အိမ္သာအျပင္ “လူတိုင္းသံုးအိမ္သာ” (All User Restroom) သို႔မဟုတ္ “ဂ်န္ဒါအားလံုးအိမ္သာ” (All Gender Restroom) ဆိုျပီး သီးသန္႔ထားရွိေပးပါတယ္။ ေပၚလစီေတြနဲ႔လည္းခ်မွတ္ထားသလို မျဖစ္မေန လိုကိုလိုအပ္တဲ့ အခန္းက႑တစ္ခုအေနနဲ႔ ႏိႈးေဆာ္ၾကပါတယ္။ အမ်ားျပည္သူအသံုးျပဳမယ့္ အေဆာက္အဦတစ္ခုေဆာက္ေတာ့မယ္ဆိုတာနဲ႔ အခုေနာက္ပိုင္းေတြမွာ အိမ္သာကို ေသခ်ာ အမ်ဳိးအစားခြဲျပီး လုပ္ၾကပါတယ္။ အမ်ားျပည္သူေတြထဲမွာ က်ား-မ ႏွစ္မ်ဳိးပဲရွိတာ မဟုတ္ပါဘူး။ လူသားအားလံုးရဲ႕ gender ေတြအားလံုးကို အေျမာ္အျမင္ရွိရွိထည့္တြက္ျပီး အားလံုးပါဝင္ႏိုင္တဲ့ inclusion စနစ္ကို က်င့္သံုးၾကရပါတယ္။
အိမ္သာသီးသန္႔ထားေပးဖို႔ ေငြ၊ အခ်ိန္၊ ေနရာ၊ အေဆာက္အအံု မလံုေလာက္ဘူးဆိုရင္လည္း က်ား-မ ဆိုတဲ့ဆိုင္းဘုတ္ေတြမတပ္ဘဲ၊ က်ား-မႏွစ္ခုတည္းနဲ႔သာသက္ဆိုင္တဲ့ သေကၤတ ရုပ္ပံုေတြကို အသံုးမျပဳဘဲ All User Restroom ဆိုတဲ့ လူတိုင္းဝင္ႏိုင္တဲ့ တစ္ေယာက္ဝင္အိမ္သာေလးေတြ ေလးငါးလံုးေဆာက္ထားေပးလည္း အဆင္ေျပတာပါပဲ။ က်ားအိမ္သာ မ,အိမ္သာရယ္လုိ႔ ဆိုင္းဘုတ္ခ်ိတ္ျပီး ႏွစ္လံုးေဆာက္မယ့္အစား က်ား-မ မခြဲျခားထားတဲ့ လူတိုင္းသံုးႏိုင္တဲ့အမ်ားသံုးအိမ္သာ All User Restroom ရယ္လို႔ သတ္မွတ္ထားလိုက္ရင္ ဒီကိစၥေတြအားလံုး ေျဖရွင္းျပီးသားျဖစ္သြားပါလိမ့္မယ္။ Transgender ေတြအေပၚ အဖြဲ႔လိုက္အႏိုင္က်င့္တဲ့အျဖစ္ေတြနဲ႔ ေလ်ာ့နည္းသြားတာပါပဲ။ သူမ်ားေတြရဲ႕ မလိုတဲ့အၾကည့္ေတြ၊ အထူးအဆန္းလိုအၾကည့္ေတြနဲ႔လည္း အၾကည့္မခံရေတာ့သလို အားလံုးနဲ႔တန္းတူညီတူအခြင့္အေရးတစ္ခု၊ တစ္သားတည္းဆိုတဲ့အေတြးေလးတစ္ခုကိုရသြားျပီး စိတ္ထဲ လံုျခံဳေက်နပ္သြားေစတာပါပဲ။
ဒီက တကၠသိုလ္ေတြ အစိုးရရံုးေတြမွာဆိုရင္ မသန္စြမ္းေတြအတြက္သီးသန္႔ထားေပးတဲ့ သာမန္အိမ္သာထက္အနည္းငယ္ပိုက်ယ္တဲ့ အိမ္သာေတြထားရွိေပးတာအျပင္ (American Disability Act ဥပေဒအရ မသန္စြမ္းေတြအတြက္ အိမ္သာနဲ႔ ပလက္ေဖာင္းေတြ ေဆာက္ကိုေဆာက္ရမယ္၊ ထားရွိကိုရွိထားေပးရပါတယ္) အခုေနာက္ပိုင္း ဂ်န္ဒါအားလံုးသံုးႏိုင္တဲ့ All-Gender Restroom အိမ္သာေတြ၊ ေနာက္ျပီး Unisex (က်ားမ မေရြး) အိမ္သာေတြ, Gender neutral အိမ္သာေတြ ေနရာတိုင္းလိုလုိမွာ တျဖည္းျဖည္းနဲ႔ ေျပာင္းလဲထားရွိလာေပးၾကပါျပီ။ ဒါဟာ ေကာင္းမြန္မွန္ကန္တဲ့ေပၚလစီလို႔ ျမင္ပါတယ္။ ယဥ္ေက်းတဲ့လူ႔အဖြဲ႔အစည္းတစ္ရပ္ကိုေဖာ္ျပေနတဲ့ ျပယုဂ္တစ္ခုလို႔လည္းျမင္မိပါတယ္။
Advertisements

သက္ငယ္မုုဒိမ္း၏ ေနာက္ဆက္တြဲစိတ္ဒဏ္ရာမ်ား

အမ်ဳိးသမီး ၂၈% ကေန ၃၃% အထိနဲ႔ အမ်ဳိးသား ၁၂% ကေန ၁၈% အထိဟာ ငယ္ရြယ္စဥ္အခါက (သိ႔ုုမဟုုတ္) ဆယ္ေက်ာ္သက္အရြယ္မွာ လိင္ပိုုင္းဆိုုင္ရာ အၾကမ္းဖက္ခံေနၾကရပါတယ္ (ဒီစာရင္းဇယား အတိအက်ဟာ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုုရဲ႕ စစ္တမ္းေကာက္ခ်က္မ်ားအေပၚ အေျခတည္ထားတဲ့ အခ်က္အလက္ျဖစ္ပါတယ္။ ႏိုုင္ငံတစ္ႏိုုင္ငံနဲ႔တစ္ႏိုုင္ငံ အနည္းနဲ႔အမ်ား ကြာျခားမႈရွိႏိုုင္ပါတယ္)။ ကေလးသူငယ္ လိင္ပိုုင္းဆိုုင္ရာအၾကမ္းဖက္မႈေတြကိုု သူစိမ္းေတြက ျပဳက်င့္တာထက္ ေဆြမ်ဳိးသားခ်င္းေတာ္စပ္သူေတြ ျပဳက်င့္တာက ပိုုမ်ားတယ္လိုု႔ သုုေတသနေတြက ဆိုုပါတယ္။

ကေလးသူငယ္ လိင္ပိုုင္းဆိုုင္ရာအၾကမ္းဖက္မႈ (childhood sexual abuse) တစ္ခုုျဖစ္တဲ့အခါ ရုုပ္ပိုုင္းဆိုုင္ရာထိခိုုက္မႈ ၾကီးၾကီးမားမားေတြျဖစ္သလိုုပဲ စိတ္ပိုုင္းဆိုုင္ရာမွာလည္း အနာတရျဖစ္မႈေတြ ရွိပါတယ္။ မ်ားေသာအားျဖင့္ အဲ့ဒီစိတ္ဒဏ္ရာေတြဟာ ေတာ္ရံုုနဲ႔ေပ်ာက္ပ်က္မသြားၾကဘဲ ႏွစ္ရွည္လမ်ား ခံစားရႏိုင္ပါတယ္။ ဆိုုးရြားျပီး ရြံရွာစက္ဆုုပ္ဖြယ္၊ ေၾကာက္မက္ဖြယ္ေကာင္းလွတဲ့ ဒီလိုုအျဖစ္အပ်က္မ်ဳိးၾကီးကိုု ထိပ္တိုုက္ရင္ဆိုုင္ရျပီးတဲ့ေနာက္ ဒီကေလးသူငယ္ေတြအေနနဲ႔ လူၾကီးေတြျဖစ္လာျပီးတဲ့အထိ ေနာက္ဆက္တြဲျဖစ္ေပၚလာႏိုုင္တဲ့ စိတ္ပိုုင္းဆိုုင္ရာထိခိုုက္မႈေတြအေၾကာင္းနဲ႔ စိတ္ပညာအရ ဘယ္လိုအၾကံေပးမႈ (counseling) ေတြ လုပ္ေဆာင္ႏိုင္မလဲဆိုတာကိုု ဒီေဆာင္းပါးမွာ တင္ျပသြားမွာျဖစ္ပါတယ္။

လိင္အၾကမ္းဖက္ခံလိုုက္တဲ့ ကေလးေတြမွာ အေတြ႔ရအမ်ားဆံုုး စိတ္ေဝဒနာကေတာ့ စိတ္က်ေရာဂါ (Depression) ပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ လိင္အၾကမ္းဖက္ခံရတဲ့အခါ ငယ္ရြယ္လြန္းတဲ့ကေလးေတြအေနနဲ႔ ရုုပ္ပိုုင္းဆိုုင္ရာနာက်င္မႈအျပင္ သူတိုု႔ရင္ထဲမွာ နင့္နင့္သီးသီး ခံစားရခက္လွတဲ့ေဝဒနာကိုု စကားလံုုးေတြနဲ႔၊ ေျခဟန္လက္ဟန္ေတြနဲ႔ တိတိက်က် ေဖာ္ျပဖိုု႔ဆိုုတာ မလြယ္ကူပါဘူး။ တခ်ဳိ႕ေတြဆို ငယ္လြန္းလို႔ သူတို႔အသိဥာဏ္နဲ႔ေတာင္ လိုက္မမွီတဲ့ စိတ္ဒဏ္ရာေတြျဖစ္ပါတယ္။ ခံစားရသမွ်ကိုု အျပင္ကိုုထုုတ္ျပီး မေဖာ္ျပႏိုုင္တာမိုု႔ ကိန္းေအာင္းေနရတဲ့စိတ္ဟာ သူတိုု႔ကိုု ေဝခြဲမရျဖစ္ေစ၊ စိတ္ရႈပ္ေထြးေစျပီး ေနာက္ဆံုုးမွာေတာ့ သူတိုု႔ကိုုယ္သူတိုု႔ပဲ အဆိုုးဘက္ကေန ျမင္လိုုက္ၾကပါေတာ့တယ္။ ဒီလိုုျဖစ္ရတာဟာ ငါ့ေၾကာင့္၊ ငါ့အျပစ္၊ ငါ့ကိုုမွေရြးခ်ယ္ျပီး ပစ္မွတ္ထားတာဟာ ငါ့ရဲ႕ဘဝ၊ ငါ့ရဲ႕ကံၾကမၼာရယ္၊ ငါက ဒီေနရာ ဒီအခ်ိန္မွာ ဒီလိုေနမိထိုင္မိလို႔ သြားမိလို႔.. စသျဖင့္ စိတ္ထဲမွာ ထင္မွတ္ယူဆသြားတတ္ၾကျပီး self-blame လိုု႔ေခၚတဲ့ မိမိကိုုယ္ကိုုအျပစ္တင္မႈ ျပဳလုုပ္ပါေတာ့တယ္။

ဒီလိုုႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ self-blame လုုပ္လာတဲ့သူတစ္ေယာက္ဟာ ေနာင္အခါမွာ မိမိကိုုယ္မိမိ တန္ဖိုုးမရွိတဲ့လူတစ္ေယာက္လိုု၊ တျခားသူေတြနဲ႔မတန္တဲ့လူတစ္ေယာက္လိုု၊ ပံုုမွန္မဟုုတ္ေတာ့တဲ့လူတစ္ေယာက္လိုု စသျဖင့္ အပ်က္သေဘာေဆာင္တဲ့အေတြးေတြပဲ ေတြးလာတတ္ၾကပါတယ္။ လူေတြကိုုလည္း ေရွာင္တတ္လာပါတယ္။  ဒီလိုုကေန ႏွစ္ရွည္လမ်ား စိတ္က်ေရာဂါစြဲလာျပီး အိပ္မေပ်ာ္တာမ်ဳိး၊ အိပ္ေပ်ာ္ေနရင္း အျမဲ လန္႔လန္႔ႏိုုးတာမ်ဳိး၊ အိပ္မက္ဆိုုးေတြပဲ ထပ္တလဲလဲမက္တာမ်ဳိး၊ အစားအေသာက္မမွန္ေတာ့တာမ်ဳိး၊ မိမိကိုုယ္ကိုု ေသေၾကာင္းၾကံစည္တာမ်ဳိး၊ ၾကံစည္ဖိုု႔ အေတြး ခဏခဏရတာမ်ဳိးေတြ ျဖစ္ႏိုုင္ပါတယ္။

Self-blame အျပင္ အျမဲတေစ အရွက္ရေနမႈ (shame)၊ မိမိကိုုယ္မိမိ အျပစ္ရွိသလိုုခံစားေနရမႈ (guilt) ေတြလည္း ဆက္ႏြယ္ျဖစ္ေပၚႏိုုင္ပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ က်ဴးလြန္သူဟာ မိမိယံုုၾကည္အားကိုုးရတဲ့ လူၾကီးတစ္ေယာက္ေယာက္၊ မိသားစုုဝင္ အရင္းအခ်ာတစ္ေယာက္ေယာက္ျဖစ္ေနတဲ့အခါမ်ဳိးမွာ ဒီလူကိုုအျပစ္ျမင္ဖိုု႔၊ အျပစ္တင္ဖိုု႔ဆိုုတာ သူတိုု႔အေနနဲ႔ ဝန္ေလးႏိုုင္ပါတယ္။ မဝ့ံမရဲျဖစ္ျပီး ေၾကာက္ရြံ႕ႏိုုင္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ ျဖစ္သမွ်အေၾကာင္း မိမိရဲ႕အျပစ္လိုု႔သာ ျမင္ပါေတာ့တယ္။ လက္ခံလိုုက္ပါေတာ့တယ္။

မိမိရဲ႕ခႏၶာကိုုယ္ကိုု မခ်စ္တတ္၊ တန္ဖိုးမထားတတ္ေတာ့ဘဲ အေကာင္းျမင္ႏိုုင္မႈလည္း မရွိသေလာက္ ျဖစ္လာႏိုုင္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ body image issues ေတြ ျဖစ္လာပါတယ္။ ကိုုယ့္ကိုုယ္ကိုု ရုုပ္ဆိုုးတယ္၊ ညစ္ႏြမ္းစြန္းထင္းေနတယ္၊ ရြံစရာေကာင္းတယ္ စသျဖင့္ ထင္ျမင္တတ္ၾကျပီး စိတ္ဖိစီးတတ္ၾကပါတယ္။ Body image issues ကိုုအေျခခံျပီး အစားအေသာက္နဲ႔ပတ္သက္တဲ့ စိတ္ေရာဂါေတြ (eating disorders) ရႏိုုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အစားအေသာက္မမွန္တာ၊ ပိန္လြန္း ဝလြန္းတာေတြဟာ ဒီလို survivors ေတြမွာ အမ်ားဆံုုးေတြ႔ရတတ္ပါတယ္။ (အမ်ဳိးသမီးဆိုရင္) မၾကာခဏ သားအိမ္နာက်င္တာ၊ အစာအိမ္/အူေတြ ေယာင္ရမ္းနာက်င္တာ၊ ေခါင္းခဏခဏကိုုက္တာ၊ အစာမ်ဳိခ်ရခက္ခဲတာေတြလည္း ျဖစ္ႏိုုင္ပါတယ္။

စိတ္ဖိစီးမႈ (stress)၊ ႏွစ္ရွည္လမ်ားခံစားရတဲ့ စိုုးရိမ္ေၾကာင့္ၾကမႈ (chronic anxiety)၊ စိတ္ထဲမွာ အျမဲတမ္း တင္းရင္းအကဲဆတ္ေနမႈ (tension)၊ တေၾကာ့ျပန္ျပန္လာတဲ့ တထင့္ထင့္ စိုုးရိမ္ေၾကာင့္ၾကမႈ (anxiety attacks)၊ တစ္စံုုတစ္ခုု/တစ္စံုုတစ္ေယာက္ကိုုျမင္တဲ့အခါတိုင္း ထိတ္လန္႔ေၾကာက္ရြံ႔ေနမႈေတြ (phobias) ျဖစ္ႏိုုင္ပါတယ္။ ကေလးသူငယ္လိင္အၾကမ္းဖက္မႈကိုု ခံစားရလိုု႔ ျဖစ္လာတဲ့စိတ္အေျခအေနလကၡဏာေတြဟာ စစ္သားေတြ တိုုက္ပြဲကအျပန္ ရလာႏိုုင္တဲ့ စိတ္ဒဏ္ရာလကၡဏာေတြနဲ႔ အလားသဏၭာန္တူတယ္လို႔ ဆိုၾကပါတယ္။

Dissociation လို႔ေခၚတဲ့ ျပင္ပလက္ေတြ႔နဲ႔မနီးစပ္တဲ့ စိတ္အေျခအေန၊ ဒါမွမဟုတ္ အမွန္ကိုေသခ်ာမျမင္ႏိုင္၊ လက္မခံႏိုင္တဲ့ စိတ္အေျခအေနတစ္ခုကိုလည္း ေရာက္သြားႏုိင္ပါတယ္။ အမွန္ဟာ သိပ္ကိုခါးသီးေနတာမုိ႔ ကေလးဘဝမွာကတည္းက ဒီကိစၥကို ျပန္ေတြးမိမွာ၊ ျပန္သတိရမွာမ်ဳိးကို စိုးရိမ္တဲ့အတြက္ မေတြးမိေအာင္၊ မေတြးျဖစ္ေအာင္ တျခားလက္ေတြ႔မက်တဲ့ စိတ္ကူးယဥ္မႈေတြနဲ႔ ေဝဒနာကို ေျဖေဖ်ာက္တတ္ၾကပါတယ္။ ဒါကပဲ သူတို႔ရဲ႕ coping mechanism ျဖစ္လာပါတယ္။ ဒီအခါမွာ ဘယ္ဟာက လက္ေတြ႔အစစ္အမွန္၊ ဘယ္ဟာကေတာ့ လက္ေတြ႔မဟုတ္တဲ့ အတုအေယာင္ဆိုတာကို ေသခ်ာျမင္ဖို႔ ခက္ခဲလာႏိုင္ပါတယ္။

Dissociation ေၾကာင့္ ဒီအျဖစ္အပ်က္ကို ျငင္းဆန္တာ၊ လက္မခံတာ၊ သတိရမိတိုင္း စိတ္ကို ဖိႏွိပ္ေခ်ဖ်က္ျပီး တိုက္ခိုက္ရတာေတြေၾကာင့္ သိပ္အားျပင္းလာတဲ့အခါမွာ ဒီမွတ္ဥာဏ္နဲ႔ပတ္သက္တဲ့ အျဖစ္အပ်က္ေတြကိုေမ့ျပီး အတိတ္ေမ့သြားတာမ်ဳိးအထိ ျဖစ္ဖူးတဲ့သာဓကေတြရွိပါတယ္။ ဒီလိုေမ့ေဖ်ာက္ပစ္မွပဲ စိတ္သက္သာရာရမယ္လို႔ယူဆျပီး မေမ့ေမ့ေအာင္ အတင္းၾကိဳးစားဖိႏွိပ္တဲ့အခါ လက္ေတြ႔အစစ္အမွန္နဲ႔မနီးစပ္တဲ့ အျမင္လြဲမွားမႈေတြ၊ မရွိတာကိုအရွိထင္တဲ့ စိတ္ကစဥ့္ကလ်ားျဖစ္မႈေတြလည္း ျဖစ္ႏိုင္ေခ်ရွိပါတယ္။

ဒီထက္ဆိုးတာကေတာ့ ဒီကေလးေတြ အရြယ္ေရာက္လာတဲ့အခါမွာ လူအမ်ားနဲ႔ဆက္ဆံရတာ၊ ရင္းႏွီးေႏြးေထြးတဲ့ပတ္သက္မႈ (intimate relationship) တစ္ခု ေဆာက္တည္ရတာ သူတုိ႔အတြက္ ခက္ခဲလာပါတယ္။ ယံုၾကည္မႈတည္ေဆာက္ဖို႔၊ ဆက္ဆံေရးတစ္ခု ပတ္သက္မႈတစ္ခု တည္ျမဲေအာင္မလုပ္ႏိုင္ဖို႔ရာလည္း သိပ္ကိုခက္ခဲလာပါတယ္။ လူအမ်ားကို သံသယရွိေနျပီး ရင္းရင္းႏွီးႏွီးပတ္သက္ရမွာကို စိုးရြံ႕ေနတတ္တာမို႔ ခ်စ္သူ/အိမ္ေထာင္ဘက္နဲ႔ သာမန္လူေတြလို ေပ်ာ္ေပ်ာ္ရႊင္ရႊင္ ေနထိုင္ျဖတ္သန္းသြားႏိုင္တဲ့အခြင့္အေရးဟာ သူတုိ႔အတြက္ နည္းပါးပါတယ္။ ငယ္စဥ္က သူတို႔ယံုၾကည္ခဲ့ရသူ ခ်စ္ခင္ခဲ့ရသူတစ္ဦးတစ္ေယာက္ဆီကေန လိင္အၾကမ္းဖက္ခံရတဲ့အခါ သူ႔ရဲ႕စိတ္ထဲမွာ သူတို႔ခ်စ္ရတဲ့/သူတို႔ကိုခ်စ္တဲ့လူတိုင္းဟာ သူတို႔ကို နာက်င္ေအာင္၊ ထိခိုက္နစ္မြန္းေအာင္လုပ္ေတာ့မယ္လို႔ပဲ အျမဲမွတ္ယူျပီး ဆက္ႏြယ္ပတ္သက္မႈ (relationship) တည္ေဆာက္တဲ့အခါမွာ အခက္အခဲေတြ႔ေစပါတယ္။

ဒါေတြတင္မကေသးဘဲ လိင္စိတ္နဲ႔ပတ္သက္တဲ့၊ လိင္ပိုင္းဆိုင္ရာအေျခခံတဲ့ စိတ္ေဝဒနာေတြလည္း ရရွိႏိုင္ပါတယ္။ ဖိုမစိတ္၊ လိင္စိတ္ဆိုတာ လူတိုင္းမွာရွိၾကတဲ့ အေျခခံသဘာဝတရားတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ ဒီအတြက္ သူတို႔လည္း အမ်ားနည္းတူ အျပည့္အဝ သာယာခ်င္မယ္၊ ခံစားခ်င္ၾကမယ္။ အိမ္ေထာင္ရက္သားျပဳခ်င္လည္း ျပဳခ်င္ၾကမယ္ေပါ့။ ဒါေပမဲ့ တခ်ဳိ႕ survivors ေတြဟာ အသက္ၾကီးလာတဲ့အခါ လိင္အေပၚမွာ သာယာခ်င္တဲ့၊ စိတ္ဝင္စားခ်င္တဲ့စိတ္ေတြ ေလ်ာ့က်သြားႏိုင္ပါတယ္။ အမ်ားနည္းတူ ဖိုမဆက္ဆံရမွာကိုလည္း ေၾကာက္တတ္ၾကျပီး ေရွာင္တတ္ၾကပါတယ္။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ သူတို႔ငယ္စဥ္က အျဖစ္အပ်က္ကို အမွတ္ရေစျပီး ဒဏ္ရာကိုျပန္ဆြေစတာမို႔ပါ။

သဘာဝအတိုင္း သံဝါသျပဳရတာကို အာသီသတစ္ခုလိုမျမင္ေတာ့ဘဲ မျဖစ္မေန ျပဳလုပ္ရမယ့္ ဝတၱရားၾကီးတစ္ခုလိုျမင္လာပါတယ္။ အထိအေတြ႔ကိုလည္း မသာယာႏိုင္ဘဲ ရြံရွာစက္ဆုပ္တာ၊ အျပစ္ရွိသလိုခံစားရတာ၊ ေဒါသထြက္တာ စတာေတြ ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ မျဖစ္မေန အိမ္ေထာင္ရက္သားက်ျပီး သံဝါသျပဳရမယ္ဆိုရင္ေတာင္ ခံစားခ်က္မဲ့ေနတာမ်ဳိး၊ သာယာမႈမရတာမ်ဳိး၊ လိင္စိတ္မႏိုးၾကြတာမ်ဳိးေတြ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ အိမ္ေထာင္ေရးျပႆနာေတြ၊ ဆက္ဆံေရးျပႆနာေတြ ဆက္တိုက္ရွိလာႏိုင္ပါတယ္။ ဒါကို sexual dysfunction  လို႔ေခၚပါတယ္။ ငယ္စဥ္က လိင္အၾကမ္းဖက္ခံရမႈကို လက္ေတြ႔ခံစားဖူးသူတုိင္း တူညီတဲ့ ေရာဂါစရိုက္လကၡဏာေတြ မျပႏိုင္ပါဘူး။ ျဖစ္ပြားစဥ္က အသက္အရြယ္၊ ဦးေႏွာက္နဲ႔ ဥာဏ္ရည္ဖြံ႔ျဖိဳးမႈ၊ ခံစားခ်က္ဖြံ႔ျဖိဳးမႈ၊ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာဖြံ႔ျဖိဳးမႈ၊ ေယာက်္ားျဖစ္ျခင္း၊ မိန္းမျဖစ္ျခင္း၊ ျပင္းထန္မႈ အနိမ့္အျမင့္ သေဘာတရား၊ သူတို႔နဲ႔က်ဴးလြန္သူရဲ႕ပတ္သက္မႈ စတဲ့အခ်က္ေတြေပၚမူတည္ျပီး တစ္ေယာက္နဲ႔တစ္ေယာက္ ကြာျခားႏိုင္ပါတယ္။

ဒါဆိုရင္ ဘယ္လိုကုသမလဲ။ ဘယ္လိုမ်ဳိး စိတ္က်န္းမာေရးအၾကံေပးမႈ (mental health counseling) ေတြ လုပ္ေပးႏိုင္မလဲ။ လက္ရွိစိတ္ပညာေလာကမွာ ဒီလို နာတာရွည္ခံစားရႏိုင္တဲ့ ေသရာပါ စိတ္ဒဏ္ရာေတြကို အျမစ္ပ်က္ကုစားႏိုင္တဲ့ေဆးမရွိပါဘူး။ ဒါေပမဲ့ counseling လုပ္ေပးျခင္းအားျဖင့္ သူတို႔ေန႔စဥ္ဘဝအသက္တာမွာ ျဖတ္သန္းေနရတဲ့ လူမႈေရးအခက္အခဲေတြ၊ စီးပြားေရးအခက္အခဲေတြ၊ ပညာေရးအခက္အခဲေတြကို အဆင္ေျပလာေအာင္ တစ္ဖက္တစ္လွမ္းကေန ကူညီေျဖရွင္းေပးႏိုင္ပါတယ္။ ေလ်ာ့က်သက္သာေအာင္၊ အျမင္ေတြေျပာင္းလာေအာင္၊ အမူအက်င့္ေတြေျပာင္းလာေအာင္ နားလည္တတ္ကြ်မ္းသူေတြက အၾကံေပး လမ္းျပေပးႏိုင္ပါတယ္။ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ၾကီးၾကီးမားမားခ်တဲ့အခါမ်ဳိးေတြမွာ တည့္မတ္မွန္ကန္ေအာင္ ေထာက္ျပေပးႏိုင္ပါတယ္။ ကိုယ့္ကိုယ္ကို တာဝန္ပိုယူႏိုင္လာေအာင္၊ စိတ္ကိုထိန္းခ်ဳပ္တတ္လာေအာင္ အၾကံေပးႏိုင္ပါတယ္။ ဒါဟာ mental health counseling ရဲ႕  goals ေတြထဲက အနည္းငယ္ပဲျဖစ္ပါတယ္။

ဒီလိုေဝဒနာသည္ေတြကို counseling လုပ္တဲ့အခါမွာ စိတ္ပညာရွင္/စိတ္က်န္းမာေရးအၾကံေပး (mental health counselor) တစ္ေယာက္ဟာ သူတို႔နဲ႔ ယံုၾကည္မႈအရင္တည္ေဆာက္ရပါတယ္။ သူတို႔ဟာ အၾကံေပးနဲ႔စကားေျပာတဲ့အခါ၊ အၾကံဥာဏ္ေတြေတာင္းယူတဲ့အခါ safe ျဖစ္ပါတယ္၊ လံုျခံဳစိတ္ခ်မႈရွိပါတယ္ဆိုတဲ့အခ်က္ကို အရင္ဆံုးသိေအာင္ ပထမအဆင့္ ၾကိဳးစားၾကရပါတယ္။ ဒါဟာလည္း လြယ္ကူျမန္ဆန္တဲ့ကိစၥေတာ့မဟုတ္ပါဘူး။ အခ်ိန္တစ္ခုေပးရပါတယ္။ နည္းလမ္းအမ်ဳိးမ်ဳိးေျပာင္းလဲျပီး ၾကိဳးစားၾကည့္ရပါတယ္။ လူနာ-ဆရာဝန္ ဆိုတဲ့ ပတ္သက္မႈမ်ဳိးထက္ မိတ္ေဆြအရင္းအခ်ာ၊ မိသားစုဝင္တစ္ဦးကိုစကားေျပာသလိုမ်ဳိး အေနအထားတစ္ခုကို ဖန္တီးဖို႔ ၾကိဳးစားၾကရပါတယ္။

ဒီေနာက္မွ သူတုိ႔ေျပာတဲ့စကားေတြ၊ ျပႆနာေတြ၊ အျဖစ္အပ်က္ေတြ၊ ခံစားခ်က္ေတြကို နားေထာင္ျပီး မွတ္တမ္းတင္ရပါတယ္။ သင့္ေလ်ာ္တဲ့ေမးခြန္းေတြ ျပန္ေမးရပါတယ္။ ဒါကို assessment လုပ္တယ္လို႔ေခၚပါတယ္။ ဒီလိုေမးတဲ့အခါမွာလည္း မေျဖခ်င္တာကို အတင္းအၾကပ္ေမးလို႔မရပါဘူး။ စနစ္တက်ခ်ဥ္းကပ္ျပီး သူတို႔ကိုယ္တိုင္ ေနာက္ဆံုးမွာ ေျပာခ်င္စိတ္ရွိလို႔ ေျပာျပတာမ်ဳိးျဖစ္ေအာင္ ဖန္တီးယူရပါတယ္။ ဒီလိုကိစၥဟာ အင္မတန္မွ ထိခိုက္လြယ္ျပီး သိမ္ေမြ႔တဲ့ကိစၥျဖစ္ပါတယ္။ Cousneling လုပ္ေနတဲ့အခန္းထဲမွာ ပါဝါ (အင္အား) ဟာ နားေထာင္ေနတဲ့စိတ္ပညာရွင္ဆီမွာမဟုတ္ဘဲ သူတုိ႔ကိုယ္တိုင္ဆီမွာရွိတယ္လို႔ သေဘာေပါက္လက္ခံလာေအာင္လုပ္ဖို႔ လိုပါတယ္။ ဘာျဖစ္လို႔လဲဆိုေတာ့ လိင္အၾကမ္းဖက္ခံရမႈတစ္ခုမွာ အင္အားၾကီးသူ ပါဝါၾကီးသူက အင္အားနည္းသူ ပါဝါမရွိသူကို အႏိုင္က်င့္ေစာ္ကားတာျဖစ္လို႔ပါပဲ။ ပါဝါဟာ သူတုိ႔လက္ထဲမွာမရွိဘူးဆိုရင္ သူတို႔ဟာ တစ္ဖက္လူက ပါဝါကိုခ်ဳပ္ကိုင္ထားတယ္၊ သူတို႔ကို အမိန္႔ေပးေစခိုင္းျပီး သူတို႔မလုပ္ခ်င္တာကို လုပ္ေနရတယ္ဆိုတဲ့စိတ္မ်ဳိး ဝင္ႏိုင္တာေၾကာင့္ပါ။ ဒါေၾကာင့္ သူတို႔ကိုယ္တိုင္ ပိုင္ဆိုင္ထားတဲ့ပါဝါျဖစ္တယ္လို႔ ေပးသိဖို႔လိုပါတယ္။

Counseling လုပ္ေနစဥ္ အတိတ္ေဟာင္းေတြကိုျပန္ႏိႈးဆြရလို႔ သူတို႔ေဒါသထြက္လာတဲ့အခါမွာလည္း ေဒါသကို ေျဖေဖ်ာက္ဖို႔၊ ခ်က္ခ်င္းေလွ်ာ့ခ်ပစ္ဖို႔ အတင္းအၾကပ္ မၾကိဳးစားသင့္ပါဘူး။ သူတို႔ရဲ႕ေဒါသဟာ တခါတရံမွာ သူတုိ႔ကိုယ္တုိင္ရဲ႕အင္အား၊ ခ်ဳပ္ကိုင္လႊမ္းမိုးႏိုင္စိတ္၊ အစြမ္းအစေတြကို ေထာက္ပံ့အားေပးလို႔ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ သူတို႔ေဒါသကို အေကာင္းဘက္ကေနျပန္လွည့္ျပီး counseling လုပ္တဲ့အခါ ျပန္အသံုးခ်ႏိုင္ပါတယ္။ ဒီေဒါသကိုအသံုးခ်ျပီး မိမိကိုယ္မိမိ အစိုးရေနေသးတယ္၊ လူပီသေနေသးတယ္၊ လက္ေတြ႔နဲ႔နီးစပ္ေနေသးတယ္လို႔ အၾကံေပးႏုိင္သလို ေဒါသကို အင္အားတစ္ခုအျဖစ္၊ စိတ္ခံစားခ်က္တစ္ခုအျဖစ္သံုးျပီး သူတို႔လိုအပ္ေနတဲ့၊ လိုခ်င္ေနတဲ့အရာေတြကို ရွာေဖြခိုင္းသင့္ပါတယ္။ ဥပမာ ေဒါသထြက္ေပါက္ကြဲပစ္လိုက္ျခင္းအားျဖင့္ စိတ္ျပန္တည္ျငိမ္သြားတဲ့အခါမွာ ေက်နပ္စိတ္တစ္မ်ဳိးကိုရေစျပီး သူတို႔ကို စိတ္သက္သာရာရေစပါတယ္။ အာရံုစူးစိုက္မႈလည္း ပိုေကာင္းလာျပီး ဆံုးျဖတ္ခ်က္အမွန္၊ အျဖစ္မွန္ကို သဲသဲကြဲကြဲျမင္လာႏိုင္ပါတယ္။ တအားငိုခ်င္လာတဲ့အခါ ငိုခ်လိုက္ျပီးရင္ စိတ္သက္သာရာရသြားတာနဲ႔ ပံုစံတူပါတယ္။

ေနာက္ျပီး သူတို႔ရဲ႕ စိတ္က်ေရာဂါနဲ႔ပတ္သက္ျပီးေတာ့လည္း နည္းမွန္တဲ့  counseling ေတြလုပ္ႏိုင္ပါတယ္။ စိတ္က်ေရာဂါအတြက္ကေတာ့ လိုင္စင္ရစိတ္ေရာဂါကုဆရာဝန္က သင့္ေတာ္သလို၊ လိုအပ္သလို ေသာက္ေဆးေတြ ညႊန္းေပးႏိုင္ပါတယ္။ တရားမွတ္တာ၊ အားကစားတစ္ခုခုလုပ္ခိုင္းတာ၊ ဝါသနာပါရာအလုပ္တစ္ခုခုလုပ္ခိုင္းတာ၊ group therapy စတာမ်ဳိးေတြနဲ႔ ကုစားႏိုင္ပါတယ္။ လူေတြနဲ႔ဆက္ဆံတဲ့အခါ ယံုၾကည္မႈတည္ေဆာက္ဖို႔၊ လိင္ဆက္ဆံတဲ့အခါမွာ ေၾကာက္လန္႔မႈ စက္ဆုပ္မႈမျဖစ္ဖို႔ကိုလည္း ထိေရာက္တဲ့ therapy ေတြနဲ႔ အခ်ိန္ယူ အၾကံဥာဏ္ေတာင္းခံ၊ နည္းလမ္းရယူမယ္ဆိုရင္ မွန္ကန္တဲ့ ပံုမွန္လမ္းေၾကာင္းေပၚကို ျပန္ေရာက္သြားႏိုင္ပါတယ္။

Survivor တစ္ေယာက္ဟာ အိမ္ေထာင္က်သြားခဲ့တယ္ထားပါေတာ့။ အိမ္ေထာင္ေရးအဆင္မေျပတဲ့အခါ၊ သို႔မဟုတ္ မိသားစုအသိုင္းအဝိုင္းေတြနဲ႔ အဆင္မေျပတဲ့အခါ couple therapy, family therapy/couseling ေတြကို အိမ္ေထာင္ဘက္နဲ႔ညွိႏိႈင္းျပီး၊ မိသားစုဝင္ေတြနဲ႔တိုင္ပင္ျပီး အတူတူရယူႏိုင္ပါတယ္။ လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ စိတ္က်န္းမာေရးအတြက္ အဲ့ဒီ support system (အေနာက္ကေန ပံ့ပိုးကူညီေနတဲ့စနစ္) သိပ္လိုအပ္ပါတယ္။ အေရးလည္းၾကီးပါတယ္။ Support system မရွိရင္ ရွိလာေအာင္ လုပ္ယူဖန္တီးလို႔၊ စည္းရုံးယူလို႔ရပါတယ္။ အိမ္ေထာင္ဖက္ သို႔မဟုတ္ မိသားစုဝင္ေတြကို ဒီလို therapy ေတြလုပ္ျခင္းအားျဖင့္ လူနာအတြက္ေရာ၊ သူနဲ႔ပတ္သက္တဲ့ ပတ္သက္မႈေတြေရာကိုပါ ဘယ္လိုအက်ဳိးျဖစ္ထြန္းႏိုင္ေၾကာင္း၊ ဘာေၾကာင့္လိုအပ္ေၾကာင္း စတာေတြ နားလည္ေအာင္ေျပာျပျပီး ဖန္တီးႏိုင္ပါတယ္။ Support system ေကာင္းတဲ့အခါ စိတ္က်န္းမာေရးဟာလည္း ပိုျပီး ျမန္ျမန္နဲ႔ ထိထိေရာက္ေရာက္ ေကာင္းလာႏုိင္ပါတယ္။

ဒါေၾကာင့္ သက္ငယ္မုဒိမ္းတစ္ခုျဖစ္တဲ့အခါ ဥပေဒေၾကာင္းအရ၊ ေဆးပညာေၾကာင္းအရ လိုအပ္တာေတြကို လုပ္သင့္တာလည္း လုပ္တာတစ္ေၾကာင္း အေရးၾကီးသလို စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ စစ္ေဆးမႈ၊ ကုသမႈ၊ အၾကံဥာဏ္ရယူမႈေတြ ခံယူဖို႔ရာလည္း အင္မတန္မွ အေရးၾကီးလွပါတယ္။ ငယ္ရြယ္စဥ္ လိင္အၾကမ္းဖက္ခံလိုက္ရျခင္းဟာ ေရတိုေရာ ေရရွည္ပါ ေနာက္ဆက္တြဲအက်ဳိးဆက္ေတြအမ်ားၾကီး သက္ေရာက္ႏိုင္တာမုိ႔ ေသခ်ာဂရုတစိုက္ ကိုင္တြယ္သင့္တဲ့ကိစၥျဖစ္ပါတယ္။ ထိေရာက္တဲ့ စိတ္က်န္းမာေရးကုသမႈ၊ အၾကံေပးမႈေတြ အခ်ိန္မီ မခံယူဘူးဆိုရင္ ေနာင္အရြယ္ေရာက္လာတဲ့အခါမွာ လူမႈေရး၊ အိမ္ေထာင္ေရး၊ စီးပြားေရးအခက္အခဲေတြ ၾကံဳေတြ႔လာႏုိင္ပါတယ္။ တျခားစိတ္ေရာဂါေတြလည္း ဝင္လာႏိုင္ပါတယ္။ မိမိကိုယ္ကို မေကာင္းျမင္စိတ္နဲ႔ ယံုၾကည္မႈတည္ေဆာက္ဖို႔ခက္ခဲမႈေတြလည္း ပိုလာႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အျပစ္တင္လက္ညိဳးထိုးျပီး ေဘးကေန ဟိုလိုလုပ္ဒီလိုလုပ္ ေျပာေနမယ့္အစား တကယ္နားလည္တတ္ကြ်မ္းသူေတြကို ရွာေဖြစံုစမ္းျပီး အခ်ိန္မီ အၾကံဥာဏ္ေတာင္းယူသင့္ပါတယ္။ သူတို႔ကို သာမန္လူေတြလိုပဲဆက္ဆံျပီး တန္းတူအခြင့္အေရးေတြ ေပးသင့္ပါတယ္။ ပါဝါဟာ သူတုိ႔လက္ထဲမွာရွိတယ္ဆိုတဲ့စိတ္ကို ထည့္သြင္းေပးျပီး empowerment ေပးရပါမယ္။ ဘဝကို အစကေန ျပန္စထူရင္ ၾကိဳးစားသေလာက္ ျဖစ္ထြန္းႏိုင္တယ္ဆိုတဲ့ support system မ်ဳိးကို ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ လူမႈအသိုင္းအဝိုင္းထဲမွာ ထူေထာင္ေပးၾကပါစို႔ဗ်ာ။ ။

Craton Highways

ကိုးကား။ ။

Hall, M., & Hall, J. (2011). The long-term effects of childhood sexual abuse: Counseling implications. Retrieved from http://counselingoutfitters.com/vistas/vistas11/Article_19.pdf